88 
Vly fsis Aldrouandi 
GENFS. DIfFEEENTME. 
lius 
pontidevifamfibiprodidit Mutianus :Concbatn efle acatijrao- 
do cannatam.inflexa puppe.prota toftrata:in hanc con 1 Nau-" 
plium, animal Sepi* limile ludendifocietate fola: duobus hoc“ 
fierigenerib. Trancjuiilo enim vectorem demiflispalmuUsfe “ 
lire vt remis;Sr vero flatus inuitent , eafdem in vfu gubernaculi “ 
porrigi) pandieji Concharum finusaur*. Huiusvoluptarem ef- 
fe, vt ferat, illius vtregatifimulq; eamdefeenderein duofenfu “ 
carentia: nili forte trili:i(id enim conftat) omine nauigantium 
humana calamitas in caula eft H*c Plinius. Pro cuius vltimisa- 
liquot verbis alia leiifio fic habebat t fimulq; eam delcenderein- 
clufo finujfluduhaufto territam vifu: id enim vbi conftat rumo- 
renauigantium humana calamitas incaufaeft Sed priorem ceu 
clariorem, antiquioremq; probat MalTarius. Mihi, ficuti & Zoo- pq 
grapho Nauplius a Plinio Mutiani verbis deferiptus, non alius pjjQq 
quam Nautilus proxime ex Anftotele ab eo memoratus videtur, 
Nauplij quidem hoc nomine alius nemo meminit quod fciam. 
Videturautem cafusredlus elle Nauplius,& per appofitionem , 
diduma Plinio, m hanc condi Nauplium animal Sepi* fimilc. 
, -- Nauplium quidem, fi rtde fcribitur, didum aliquis conieccrit, 
coh*reat. Sepiusis iuxta cetrampa- a nominetews & verbo :hocnauigare, illud nauem fignifi- 
citur.vndefit. vtineama fludibusreijciatur, &,teftaexculTa » cat.Sed ineofaltemiurea Rpndeletioreprehenditur Bellonius, 
iia; «.irni Tnnt-_ f,rip iimilesBo- quodtriaNautili generadPhilolopho memorari fcribit.Rober- ^ ^ 
tus Conftantinusin fuppkmentofuolingu* latin* alleritmaris 
IndiciNauplijcarinammultolatioremellequainaliorum,vtVc- 
neyjsobferuauit. 
FORM^. DESCRIPTIO. 
A RiftotelesteftamNautili primi generis, quemhiepriuatim 
defcnbimus, Pedinis teft* fimiicm clle dicit, cauamq;, nec 
ita vt ei coh*tcret:fEpius iuxta terram palci, idcoqi fieri, vt in ea 
afludibus eijciatur,&; tefta exculfa,vel in terra pereatiefleqj par- Nautilus 
uum&faeie fimilem bolit*nis. Bolit*na autem Polypi fpecies Polypi ge- 
eft, Polypiq; genus Nautilum fecit idem Philofophus Oppianias aus. 
quoq; Nautilum Polypo fimilem eflelcribit his verfibus. 
£/jf quidem curue teiiuifub cortic e-pif U 
fplypedifimilk,qutm dicunt nomme vero 
, Uteutilon.tnjignemfontojuaglortafecit 
' Exadam nobis Nautili defcnptionem reliquit Bellonius. Eius ggiioojjje 
Concha,inquit, tribus fragmentis conftare videtur, (carinaIci- 
licet & lateribus: cum tamen vna & fimplex fit, J quorum latera 
vtrimq; ceu carin*iund* apparent, ea vt plurimum magnitudi- 
I N librum de Teftaceis,inquit Guliel.Rondeletius. Polypotum 
oenera duo Conchis indita rei_icipoflrent,fedcum Polyporum 
tradationem aggrelTi fimus,fuperioribus i vtpote quo^^^m geue- 
iti4.Hifi. rafint,vtti Ariftoteli placet, rede adiungunturi'£t7?'»»»<«« 
ttH. dIihieieii-.c.Te 
T« ewrS e^> cU, kt^s 
epmi-iros tfftnai TreKoexi? 'rra^ niu> ylcuict^ vzii nSr xi'|<< 9 i.TO> 04 C- 
TS «peitaArjasTB), *«/(n) cv 
ecuni fcix.fh, TtS 
,‘a,sk«:i»XP(^<CiiSrf 
a»’ i «I" -a&njtet ws -toAsxra'w. id elt. 
Duoalij funt Polypi teftis conclufi: (ciirfsimr, malim inter Te- 
ftacea,is-fi6io)’enim Oftracodermo fynonymum eft; vti ex Gale¬ 
no alibi diximus.) is qui dicitur a nonnullis Nautilus, fiueNau- 
„cicus, fiue ouura Polypi Teftahuius Pedinis teft* fimilis, 
„qu*cauaeft, necitavtei coh*reat. Sepiusisiuxtacetrampa- 
,,fcitur,vndefit, vtineama fludibusreijciatur, &,teftaexcufl? 
,, capiatur, vel in terra pereat. Ifti paruifunt,&facie umilesBo' 
„lic*nis.AlcerCochlc*modoteftamunitur quamnunquamde- 
Nautiloru ferit, fedbrachiaduntaxatinterdumexerit.HadenusAnftbteles 
auoteene- interprete Rondeletio, qui meoiudicio probe vertit , tanquam 
taArift duotantumgeneraNautilorum Ariftotelesdefcripferitjnon, vt 
Gaza&alijeumfecutr,tria. Qtjodfipro verbisiftis,.^ 'oMjuKst 
Gaz* lap- legas,inihil prorfus dubitationi.s fupererit.Plinium 
fus. quoque pro genere vno omnia h*c Ariftotelis verba accepille 
apparet. Alterum deinde genus eft, 
&c. Enallag* etiam numerorum, caluum & huiufmodi, nimium 
familiares Mftoteli, hic quoque mouere Gazam potuerunt, vt 
genus vnum in duo diftraheret, nam cum in finguliri numero 
verba & nomina aliquot rede pofuiflet philofophus, mox nt^ 
mero temere mutato ceu de pluribus vno loquens, inquit: Eiai et 
ai-ni fiucph , &c. Sed quilibet etiam mediocris iudicij, perledis 
•hilofophi verbis, genera folum duo eum ftatuere animaduertet: 
vnum in tefta Pedunculi, teft* fu* non adnatum: alterum vero 
in Cochleari tefta, & adnatum ei, Siquis tamen Gaz* translatio¬ 
nem adhuc defideret, ea huiufmodi eft. Duo item vifuntur gene¬ 
ra (Polyporum) Conchisindita:quorumalterumNautamaliqui 
vocant, alterum Pompilum, fiueouum polypi.Teftaijs («<JTFe- 
ius, Gr*ce in fingulati numero) vt Pedunculis, &c. Eft etiam 
ius Gr*ce in fineulati numero Vt Pedunculis, Scc. hlt etiam vtu.i.q, ..f--......- 
“i ,.r, r. _; _ J. — Kv rnniiciti-. tum pollex cumindicc Comprehendat. Omncs autem non exce 
Cirrorum 
vfus. 
ne» quamaiiiua; - 
tum pollex cumindicc comprehendat. Omnes autem non exce¬ 
dunt cralfitudinem membran* pergamen*, ftrij fq; in oblongum 
dudis adoras crenislaciniat* lunt, in formam rotundam abeun- 
tes:foramcn autem-per quod Nautilus alitur, atqi exit deCon- 
cha,magnum eft. h*c fragilis eft,ladeicoloris,lucida,admo ^ 
dum polita,omnino nauis rotuqd* effigiem referens. Nauigat 
enim per maris fumma, elatus de imo gurgite, effettq; fe tefta in- 
uerfa,vtfaciliusafeendere poffit,&inani fcapha enauiget,atqj 
vbiindeemerferit, tumConchaminuertit.C*terumNautilibta- 
chijsinteriacet membranula,qualis eft inter palmipedum digitos 
fed hsc magis eft tenuis, in tel* atane* modum, robufta tamen 
qua etiam aura infpirante velificat. Cirris quos vtrimq; multos 
habet, pro gubernaculis ytitur ,atq; vbi metuit, tum Conchani 
protinus marino humore oppletam demergit. C*terUm Pfitaci 
roftrum habet, fuifq; cirris f olypimodo graditut,atq;eodemo- « jp 
do acetabulis forbet H*c itaq; Bellonius. Nautili piduramlo- 
egredi foleat) fuacjueinterdum brachia exerac. Ex his conijciti- 
dem Rondeletius prioris generis teftam elle eam, quam capiti de 
Nautilo pr*fixit, nimirum eam quam & nosdepidam exhibe¬ 
mus. Ea enim vnica , inquit. Concha conftat caua, & vt inquit 
Plinius, acatij modo carinata, puppe inflexa, prora roftrata (Pli- 
nij quidem h*cvetbafunt de Nauplio , tanquam altero genere 
nautili vtdodilfime infuo corollario Zoographusdemonftrat ) 
Quodis fit Nautilus, quem exhibemus, quodque fimplici tefta 
^ftet, maximeAthen*iauthoritate confirmatur,qui licfcri- 
hLi. 7 .e.}i. p,ijinterpreteNatali. Qui veroNautilusdicitur', ficut ait iAri- 
ftoteles,non eftquidem Polypus, atfimilis quodfpeftat ad cir¬ 
ros. dorlumq; habet cruftatum,emergitq;demaris profundita¬ 
te, in fefe Concham habens conuerfam, ne aquam excipiat, atq; 
itaconuerfus nauigat, duos cirros fuperiusexerit,in ter quos me- 
btana qu*dam tenuis confpicitur, ijs fimilis qu* digitis palmips- 
dum auium infert* continentur, alios duos citros proguberna- ..~y ^ 
culis in mare demittit .-fi quid veto ad fe veniens videat,pedes an:Fatlconeiusmedicuseategiusex Angliaohm adZoographum 
protinuscontialiit,ac Concha marirepleta, quam cclerrimcin D dedit, his verbis in epiftda adfcriptis.Mittoadte icp. 
profundum demittitur. Vides h,c Athcn*ui,Nautilo dorfum cuiuldamp.fcis Teftaceorumgenem .put^Ajiftotdis Nau 
duntaxat teftaceum tribuere,'eiq; ob id fimplictro elle teftam, 
quodeamaqtiamodoiinplcat, modo vacuet Reprehendit idem 
Rondeletius Bellonium, qui Concham margaritiferam vulgo 
didamfectindamfpeciem elfeputarit. Sunt, inquiy,dehacCo- 
chlea marcrantifera fcribciis qui hanc fecundam efle Nautili C 6 - 
ch« fpeciSn tradunt, fed fallo, vt ex Aiiftotele diluci^ colligi¬ 
tur his verbisiPrsterdida Polyporumgenera.duo funt Conchis 
indita, quotum alterum a quibufdam Nautilus &c.Altei,lim ge¬ 
nus veluti Cochleam tefta latet Scc Primumftupidieft^lonani- 
niaduertiHe Ariftotelem duo tantum Polyporum genCraCon- 
chiscoDclufaconftituifle.vt ex verbis eius liquet, contra cuius 
mentem author libri de Aquatilibus ('Bellonium intelligit; tria 
ContraBel penit. Tertia, inquit. Nautili fpecies ab Aiiftotele prodita. Sed 
cuiuiaain piici^ ca a ciLucccjiuiAi -- 
tam elle: quam mihi primum, cum in Italia elTem, C*far Odo- 
nus dodor Medicus Bononienfis exhibuit,vir vthumaniffimus, 
ita in exteros admodum hofpitaFis: poftea vero hic in Angliai- 
pfum pifcero vidi, quem pro loci ac temporis opportunitate pin¬ 
gendum curaui. "reflam habet externa parte ex fufea ruffeicen- 
tem:intcrnam vero partem itanitentena, atfplendentem, vt cum 
Vnionib.preciofiffimis de coloris amsnitate certarepoffet Muh 
ta quoque habet inipfa teft* carina tabulata eodem colore ni¬ 
tentia Velum conftat ex pellicula tcnuilfima.-a^iiKTOJHf ab vtro- 
que latere demill* carne* funt & molles, vt Polyporum cirri, te- 
liquacoiporisparsconfulaerat& indifereta, vt reliquorumTc- 
ftaceorumgeneium.HecFauconerus, Anglicum huius pifcis no¬ 
men ienorarefeconfeflus Sedh^cFauconeri deferiptio adfecun- 
, 1 • t _. _ T-_n._XI_:i: 
ocnit Tertia.inquit.NatitilifpeciKsab Ariltotele prodita. Jea .r—--- 
Lcfecundaquamadfert, Nautilus Ariftotelis efle nequit.neq; dumNautiligeniis rediusaptari potent Teftam NautiliBelli^ 
enimPedini^cauo vlla ex parte comparari poteft. Deinde cum niusfimilemcum eaquamRondeletius.piDxit,&conditum in ea 
Nautili corpore fint exigum trahere Lncham tant* magnitudi- Polypum extannbus cirris omnibus, multo proportionelongio- 
nis non ppffenc. Hoc non eft artificiofe fingere; qui enim fingit, £ nbus, nempe tiiplo & amplius qua Rondeletius pmgit. ita vt t 
fe tem ptobabiliadebetdicere, Neq; ConcfaNauplij,quamde- ^ m eOrum vtrinq;cnfpati demittantur.b.n.inobliauuerigantur. 
^ . r„,. ._rr._a_ ..kKo,-nullainteimediamembiana.Eamenim velilocoadplanamtelt* 
extremitatem (fiue proram J erexit. Oppianus binos pedes erigi a- 
it.intetq; eos tenuem membranarn veliinftar, binos veto vtrinq; 
demitti, gubernaculis(A«*£aTi)fimiles. Sed Bellonij icon, & quam 
ex Anglia Zoographus accepit, necnon & mea ternos vtrinq; de- 
^ ^Tl m a. te.-.,-. 9 ^ A r% 1 
tLib ? eap. pmxitr Plinius.effepoteft.vtpotecuiusfiguraabhac Conchaa- 
}o. lieniffimalit. Nauigeramfimilitudinem& aliam (inquit) in Pro- 
Nauplius pontide fibi vifem prodidit Mutianus, Concham efle acatij mo- 
Mutiani» do carinatam, inflexa puppe, prora roftrata:in hac condi Naupli¬ 
um animal Sepi* fimile.Hucufq; RondeletiusX^terum cum nec 
r f _T mrvn m 111 iin a ni mal /'nrrnfi— 
um animal Sepi* limile.Huculq;Kondeletius.c.9terum cum nec v.,. -—r"'....—.a- -.. 
,ipfe,ficut neq; aliusquifpiametiamnum aliud animalcogno- niictit.y.denturautemremis.non gubernaculo.comparandiij. 
o,-„.dnrnrprnndoNautilirrenereac- fhnius folus cauda media vt gubernaculo hunc pifccmvtifcribit 
,, uerit, nedum depinxerit, qiicd pro fecundo Nautili genere ac 
Nautili fc ’,!cipipolfit, placet Bellonqconieaura. maxime cum longe ali- 
tundi fpe- „ ter meo quam in c*teris Cochleis animal lateat. PorroPlinius 
cies q 1* „ cum de Nautilo paulo ante dixillet ex Ariftotele.moi tanquam 
authori. „ de altera eius:nauigetam,fimilitudinem,inquit,Scaliam in Pro- 
initllC- V lUCUlUi «iUlCUI > UUU 1J« 
flinius folus cauda media vt gubernaculo hunc pifccm vti feribit 
nefeio quamteifte, qu* enim parscaud* nomine in folypo 
appelliaiipoifit,& extra teftam emitti, 
non video. 
ORTVS, 
I 
