De TeftaceisLib.III. 
fiCi tnyt- biti quanquam alij a myrtha: (quam Grxci vocant) fra- a 
-hina vnde grancia didla fuifle putent. Murrhimim igitur N autilum hunc di- 
difta. cere poterimus. Huius amplitudo cum luperiore (Nautili primo 
Murrhi- genere) conuenit. Sed paulo magis ell craflus: prior prarterea Pe¬ 
nus dlunculorum more llriatus eft: hic omnino glaber, parte interna 
Nautilus, infinitahabensinterllitia: vndecunque nitidus, ac mira colorum 
varietate Iplendens :fubiude circumagenti busfe in purpuram ca- 
Synonyma “^utemque maculis Ha:c Bellonius. Gallica nomina iconi adfcri- 
Gallica, pta erant harc: Coqudle de pourcalene;vcl Gi olle Coquille de na- 
credeperlc. Cardanus quoquehanc Cochleam defcnbit', fed al- 
DefcriptioAriftotelis Nautilum clPe non appant eum nouille In 
ezCarda ^““chis margaritiferis, inquit, colornon abiimiliseft Cochleis, 
jjji quasindia,vtdicunt,mittit Decolore,forma,aclubftantiadi- 
cerepoHum, quod eas viderim liepius, vnde veniant,non fat di¬ 
cere poflum. Eft igitur forma triremis cum alta puppi: in qua va- 
fculumaliud, diceres poculum a natura excogitatum: nam & ma¬ 
gnitudo tanta eft eius^quam Tidi : vt cotylam capia.res profedo 
vfuseleganciflimi&pulcherrimatform*. Limacis igitur harc eft 
Concha, Margaritarum Conchis limillima : tanto vero nofttis 
nobilior Limacum Conchis, quanto Indicus aer, ac terra, tum 
aqua, noftris elementis funtpr*ftantiora. multorum enim fcecu- t> 
lorum curfu res meliores euadunt. Ha:c ille Habeshicprimolo. ^ 
eo Nautili teftam rudi cortice obteiftam ac variegato colore ca- 
'Iftaneo, altero vero teltam Iteuigatam, vtruinque autem aperta & 
perforata prora tertio loco Nautili tefta eft variis ab Indis imagi¬ 
nibus extimo cortici inftulptis exornata, quartoac pofttemote- 
fta per medium feifta confpicienda proponitur, vt interior Itru- 
«ftura appareat. 
9 ^ 
Pretium 
C A P V T V. 
DE V V R P V R A. 
Nobilifli- Turbinatorum generis Concham nobilillimameflc 
mam efle ait Rondeletius. Quod plane verilTimum eife, nosqui inter 
Turbena- “'"“i® turbinata Purpur* quoque primas tribuimus, nullo poene 
rorum negotio aflerere atque affirmare poffimus, cura ex pretio, in quo 
Purpuram prifeos habebatur, tumex vfu eiufdem. Theopompus apud 
Achensumauthor eft. Purpuram ('ita quoque eius florem, quo 
veftes tingebantur, nominamus,) olim vel regibus raram, & ex- C 
petitam fuiflTe, tanti quidem pretii (vt ab hoc aufpicemur,) vt te- 
qualiargento penderetur. Plinius pelagium, hoc eft. Purpuram 
in libras quinquagenos nummos, & Bucciiium centenos ponit, 
id eft, quinquaginta folidos& centenos Gallicos, vti ex Budieo 
fupputat Bayfius, qui etiam addit violacea; Purpurxlibram dena¬ 
riis centum, id eft, decem aureis folatis conftitille, flue libris Tu- 
ronicis viginti, fupputanteRobertd Cenali;dibaphamTyrtam, 
denariis mille, id eft, mille Iuliis vel centum aureis folis, vel li¬ 
bris Turonicis ducentis. Acceptum hocquoque ex Plinio eft, a- 
pudquemfic legimus:Nepos Cornelius,quidiui Augulti prin- 
cipatuobijt:Meinquit,iuuene violacea Purpura vigebat, cuius 
libra denariis centum veniebat, nec multo poft rubra Tarentina. ' 
Huic fucceffit dibapha T yria,qua; in libras denarijs mille nonpo- 
terat emi. Celebrat item Purpurx pretium Epigrammatarius, 
dum canit. 
Emit lacerwumiUihi*! decem Bajfut 
Tyriat, coloris optimi. 
Etin Mancinum. 
- " Mollibus decem dixti, .p. 
Emptas laieriios munus effe PompiU. ^ 
Idem poeta in Pioculciam (inquit Bayfius, j veftis Purpurexim- 
menfum pretium ponit, quam trabeam fuifle puto, vel togam pi- 
£Iam, de quibus paulo poft fufius dicetur. Ludit in viorem qux 
diuertita viro, propterea quod prxtor efle reniinciatus. 
S^Hid, rego, quidfaBum efi }[ubttt qu& caufu ctoloru f 
Nilmihi rejpondis ? Ditum ego, prator erat. 
Conflatura fmt Megalen fis Purpura centum 
Millibus, vt mmiurn munera parua dares. 
PetMagalenfcm Purpuram intelligit togam pi(ftam,qua orna¬ 
bantur prxtores celebrandis Megalenfibus ludis VelforcalfeMe- 
galeiifis Purpura accipienda efteaquxa praicoribusin ornatum 
chori in ludis illis,partim emebatur,partim conducebatur, partim 
etiam commodato rogabatur. Cuius meminit Pliitarchusin Lu¬ 
cullo, vbi loquitur de quodam prstoiede fpeiftaculjs ambitiofe 
folicito: qui cum a Lucullo in chbli ornatum Chlamydes Purpu- 
reas peteret,refpondit, infpedlurum fe fi domi haberet, datu- 
rumque,poftridie verointerrogauiteum, quotfibi cfletopus, il¬ 
lo autem affirmante centum lutficere, iullit accipere bis totidem. 
Haiftenus Plutarchus, qui ex Horatio fumpfiflehxc videtur, epi- E 
ftola ad Numitium, dum ait: 
■' chlamydes, Lucullus, vt aiunt, 
Sipojfet tentumfcem pr&bere rogatus 
Qui pofflm tot! ait, tamen queram, quot habebo. 
Mittam,pofl paulojcribit fibi millia quinq^ 
Ejfe domi chlamydum , partem vel tolleret omnes. 
E.xilis demus eft, vbi non^ multa fuperfunt. 
Verum vt ad Purpurx pretium reuertamur, id fi quis alius maxi¬ 
me celebrauit Plinius his verbis:Conchylia& Purpuras omnis ora 
ChoraJ attetit:quibus eadam mater luxuria paria pente etiam mar¬ 
garitis pretia fecit: Proxime autem dixerat de margaritis, xtern» 
Magalefis 
Purpura. 
Luculli 
luxus. 
prope pofleffionis eas efle&fequihxtedem. Et alibi Pretia (in¬ 
quit) medicamento funt quidem pro fertilitate litorum vilioia: 
non tamen vfquam pelagii libras quinquagenos nummos exce- 
dere, & Buccini centenos fciaot,qui ifta mercantui immeufo Sed 
alia funt in fine initia: iuuatqueludete impendio, &lufus ^emi¬ 
nare mifcendo iterum, &ipla adulterare adulteria natura; fficut 
teftudines tingere, argentum auro confundere, vteleftra fianr, l•llrpuram 
addere his xra ,vtCoiynthia. Ex quo tam ingenti pretio purpura non omnes 
non a quibuluis viurptam fuifle conftare arbitror. Sotrates, viuruabic. 
reterente Piutarcho in libro de Animi tranquillitate, quendam a- 
micorum audiens diccve:quam fumptuolacft vibs; maia vendi¬ 
tur vinum Chium, Purpura tribus, mellisheminj quinque dena- 
riis: adduxit ad farinas; dicens, fextarius vtiulin.r cbrlo;frti<'a- 
liteiinvrbeviuitur.-turaadohuasj duobus xncis anix;dun- 
dead oxonides, hsc decem drachmis venditur vellis: vilcs ltint in 
vrbe. Sic Socrateslinnuens bene quempiam .rt lioneftc vclliii 
polle,ctfiextam.pretiofa Purpuratindla maieliu. Eianc i.mien 
omnes l-uipurx fummopere amantes, adeo vt tiuiloics illuis& Vrpiirpu- 
quieamadueherent.avcftigalibusimmunesliabccimir: biiaie 
nec mirum eiit,qucddc VladislaoPolonorum n ge iegin us, Va- icm vete- 
lachisquadringcntarumPurpurarum tributu 
niuTif.ulu.llc ** Stii!- 
boalleritTyriosobtingcndi Purpura-peritiam (quanquam ma 3 , 
xima liuiulmodi officinatum multitudoeotum vibcm redderet 
gtauioiem) locuplenorcstaftos elle, & non lodui c rcoibus, (cd Tyf,; cnr 
aRoraanisetiainlibertatedonatosfuifle.lamve;oqii," uipiirair, ,( [.(j 5 
vfmpatint , aliquid dicamus, & qui ea delcdlai; iim , quales j io cl: 
fe£lofegesfuiflc,actummos magiftratus iniitiTcmus, quin et- Qui p,,,. 
lamfaccrdotes, & quod amplius eft,ipfofmet dcos.Atqut-ifa tal ' 
ladis vulnus Purpurea fafciaobligatumfiiiflelcgiimis,faHiafcilt- Veftes 
cet, qux deam deceret ii,nmortalem,quando mortalibus alba liif .Putpui cx 
heeteporeft. Conftat quoque vqftes Purpura imbutas diis luis ve- Dnsobla- 
teres,canquam eximia aclinguhiriatiocia obruhfit.; in quolcnlu la? 
apudliStatiumlegimuslunonifceptngbrxaTyriispeplum dono oLib. t o 
oblatum, quodPurpurainprimiscondecoratum cflet; Syluar 
Peplum etiam dono, CUIUS mirabile textum 
Idulia manus fler ilis, nec dsjjociata martto 
Verjarat calathis, calla velamina dius, 
HaudJpernendaferunt, varqs vbiplurtmafloret 
Purpura ptHa modis, mixloq^ incenditur auro. 
Ornabant autem etiam deorum templa tam pretiofo apparatu, 
quemadmodumidempoetafubexemplof Veneris demonftrat, 
canens: D,-nri,. 
Digna Deaf edes nitidis netfordet abafiru 
HtcLibydus Pkrygitssqj filex, hic dura Laconum 
Saxa virent, hic flexus onyx, concolor alto 
Vena mari, rupesq^ nitent: quis Purpuraftpt 
Oebalis ^ Tirif moderator huetaheni. ^ 
i/Claudianus illuftris admodum poeta eiufdem dex fupetbiffi 
mum comptum deferipturus, noninucnit colorem pixftamio- 
rem, aquoveftttmn eius commendaret,quam Purpureum ;ca 
nitaucem: ' /*>■• 
llli multiplices crinis finuatur m orbet 
Idalia diuifusacu,JudaCamarito 
f tbula. Purpureos gemma fi. Ipendit amillus. 
Ex recentioribus noftri asm poetis noh ignobilis AElius Iffiius , 
Ctpcta.de Apolline ait: 
Phoebe pater late TynoJpi ctahilk oflro. 
InTyroHerculis.laccrdos,leferenteAlexandroabeAlexandro, e£. 1 c S 
■cum infula & Purpura incedebat: Sed & Hebixorum Sacerdotes 
I Purpura; vfu m magni admodum ftcilfe noncftdrattoueaut veri- .Sacerdomi 
ratealicniim.TiaditenimjS Ifidorus Araonis cingulum Purpu ludxoru 
ta. Cocco, & Hyacintho fudle contextum, ex quibus pra;terea Purpura 
tabernacula Dei confedla fuilleex dminopixceptobacrapat^ina vli 
teftaiur,iion line altomyftcrio,vtlLiopoftlocopatebit Inuenio f4.,g 
item Purpura & aureo monili vteudi poteftatemab Antiocho co¬ 
gnomento Sedete datam fuifle lonathani duci & Ponrifici ludio¬ 
rum , qui fummi lacerdocis apud eos munerefungebantur. Ei at 
veiuntamen Purpura regum ac exterorum procerum prxeipuum 
ac peculiare ornamentum. Togam eorum regiam ac pidamdi- Toparr 
«ftamfiiifle^ Lazmsautumat, quanquam & Romanis Coffi poft piai,? 
modum, vt modopatebu, ex vfu fu.rit. Erat autem eodem feri dxoriim 
bente non modo Purpurea,ledameketiam flofculis exornata, cr/; s g 
Quantum verum vero decoris atque ccu authotitatis regibus ad- Topa 
deiettam pretiofum ornamentum vel quilibet penes leindicareba^ 
poteft.Plut. in prxeeptis leipublicxgerendx id obiter innuit, in- ^ 
quiens; At vero magni illi reges ,& aloue. vt Homerus ait pro Re„uni 
gnati. Purpuris,fceptris, ftipatonbus, deorumque oraculis fci- ornamen 
pfosextollentes.vbi maieftatefuatanquamprajftantioris ipfina- tumPur ' 
turx vulgus fibifubieceiunt& extera. Audi quxfo quid nobis pura 
facundiflrmus ac Dmus inquit Ambrofius .^Quid etiam Pur- ^ 
puras memorem,qux ornant regum conuiuia,amiausimbuunt? 
Aquarum eft igitur, quod in regibus adoratur. Qyamobremta- Eurioides 
xaturamultisEuripides,quodin veftibuslacerisintroduxeritrc- taxatus. 
ges & principes, & c contrariolaudathr Sophoclesquiin aureis & 
Purpureis Veteresquqq;poec5,eofq;lecutirecentiorcs omnes a- 
miiftus pretiofiffimqs, nominaturi, eos Purpureos femperfaci¬ 
unt, vt pluribus fubinde locis patebit, nunc de regibus ipfispro- hriii 
fequamur.AOuidius. .. 
' Metam. 
Medio rex ipfe refedit 
Agmine Purpureses, fceptro^inflgnis eburno. 
Medeaapud eundem delafone. 
, AT t Rideat 
ila 
' Deorum 
Purpureis 
vcftibus 
ornata 
chb.l.Sylu. 
\ dL t.de 
rapt Pro- 
