94 
Vly fsis Aldrouandi 
DiuiJttnoJlrM Purpura veJlraio£its. , . 
ParDurea Inuenio etiam prxtextam qua Romanus magiftratusvtebatur,a 
r fionnullis Purpuream quandamtaiaam valde latam incelligu^ju^ 
tamen multipliciter plicata in anguRum contraheretur, atq; ita 
fupraalia yertimenta nunc ab humeris, nunc a pedore intalcix 
moaum circumduceretur, nunc eius capita vtiinq; ab humeris in 
T pedus dimitterentur, cuius generis amicula Romx plerilqianti- 
Toga pal- P confpicias. Togam palmatam a palmis 
piaisappellariexiftimatidem Manutius,cuiustamennonmul- 
w apud fcriptores veteres mentioextat : plures meminerunt tuni¬ 
ca palmatx. Necaflentuut Aldus qui feftum lecuti. h 
ftus Ita fcripfit, tunicam palmatam i latitudine clauorum didam 
& eandem ellecum lato clauo,arbitrantur.Quidenimhmile(in 
quit) habet clauus cum palma! Quare tunicam palmatam tuille 
credit, quam triumphantes, toga pida fuperimpofita,tanquam 
infisrn^vidorixprxftarent. piopterea Limus earn imul cum to¬ 
ga pidanominatin decimo. Quos,inquit, \os lellis cuiuliUus, 
toc^a prxtexta, tunica palmata, & toga pida & corona triump a- 
lUaureaq; honoritis Quo loco fatis patet non figmficari latum 
clauummonenim poft togam prxtextam nominaretur: cum to¬ 
ga prxtexta fit honoradoi, quia non ea Senatores omnes, vt laro 
Togapi- tlauo,fed tantum qtumagillratum gererent,.vtebancm. Toga 
da. pida, veftis Hetrufcafuit, Purpurei coloris, auro diltmda, a tri¬ 
umphantibus geftari folita, quam vt ait Florus, fubadis duode¬ 
cim Thufcix populis, Tarquinius Prifeus Romam tranllulit,id 
quod etiam Dionyfius confirmat. Macrobius & Plinius id non 
Prifco,fedTulloHolT;iliotribuunt. Hxc Purpurea fuit, vtUio- 
r.,r nida nyfiusoftendic.Pidavocatur,quodinea varix fiauixitafinge- 
Cur pida Jj^^^j^^teafpecies ad pidmxfimilitudinemaccederet.Diffeic- 
dicatur. abhactogaPutpurea,quiahxc cratputa, &omnibusfena- 
toribus communis, quanquam magiftiatum non gererent: a to- 
oa prxtexta vero,quia hxc erat alba cum limboPurpureo cucum- 
Sudo, cum Purpurea limbum non habeict. Trabeaium genera 
ttiafuifle Suetonius in libro de veiHmentisauthore S eruio olten- 
Trabearfi vnum c Ibla Piirpura, dijs confecraaum, alterum e 1 iirpura 
genera. «onfine albo, quo reges vfifuerint, tertium augurale e Purpura 
& cocco. Primumitaq; illudfortefuerit, quodnos fupenusDijs 
&confcctatum& gratumfuiire diximus Secundi genens uabex 
fueruntprxreliquis inmaximo apudRomanos vlu. Nonenim 
reges tantum, verum etiam pulfisregibus confules,item equites 
cum trabeati idibus Quindtlibus tranfueherentur, easvlutpa- 
runc. Et confulum quidem trabea, vt videtur Aldo Maimno.polt 
regesfuiffe militatis habitus, quo coniules in bello vfiluerunt: 
iLib.ii- adcuiusopinioniscorroborationemcuatillud Liuij. j on u, 
cum Corcyrxhybetnallet, vere primo incontinente trabeatiuaa 
hoftem ducere pergit leandemque ob caullam etiam equeities 
turmas bellicam fpeciem reprxfentantes, idibus ^indihbus 
trabea veftitos ttanfuedos elTe aflerit. Meminit huius trabex 
conIularisAufoniusin gratiarum adione,ptoconlulatu,his ver¬ 
bis Tn prociudu & tum maxime dimicatuius , palmatx v^eltis 
mex ornamenta difponi feliciter& bono offiincinamq; iftehabi¬ 
tus, vt in pace confulis elt, ficinvidona tiiumph^ntis. Patumelt 
fi qualis ad me trabea mittatur, interrogas : te coram promi lU- 
bes. Hxc ille, ex quibus illud primum conllat, triumphalem Ro¬ 
manis trabeam fuifl‘c, quod alibi non facile muenias .-tnumpha- 
Triuphantijantenim in toga pida, veldiximus. deinde confularemrquod 
in toga pi- jeipub.tcmpoiibusinufitatum fuit; prxtexta enim tunc & con¬ 
fla- 'fules& reliqui magifttatusvtebancur. poftremo trabeam & pal¬ 
matam veflcm,& tegampidam eandem facit:quin etiamtra- 
beamauropidamdicit,quod nec Suetonius, vbi de tribus tia- 
' ' bearumgeueribusagic, nec quifquamahus veterum Icnptoium 
veteris &libeixreipub. meminit. Vnde apparet Gratiano impe¬ 
rante & trabeatos confules fuifle. qui prxtextari antea tu erant,& 
rTib 1 trabeamfuillepidam contravcteiumconfuettidinem.De teitio 
Purpura trabearum genereloquiturrDionyhus. vbidc Saliorum veftitu 
canaria veltrabcislcribens, eas vocat,ideft, Purpuiapr 
\ubi rfo textas,puniceocolore aheuiisiutertcxio. EratprxtereaPurpu- 
ConLnt tapattitia,cumsmemuut Eukbins»his vcrb.s.naminlignisPur- 
Purcura purapatritiaConftaiitiiius ibat paterna domo,patrem qualue- 
mihtaris uixifle eundis in fe monlhatuius Militans Piupura ob viuu- 
1 tem dono dabatur, quod meminitx lulius Cxiar, (dumlciibit. 
hActuili Cxfar tum quidem honores minime proponere velle ait, cum 
plures tribuilfer legionibus coronas, alias tiirmarnin ducious, 
„tribunifq; Purpuieam vedem Et poft Cxlaiem Vugihus, qui 
.jfcnbit Aeneam Clpantlu) , quod pra: cxceiisrem benegelliilet, 
Purpuream chlamydem denafle: 
VtBori iUrr.ydem auratam, quam plurima circum 
furpuraUaandro duplici Meliboea cucurrtt. 
yLi 8. C.8. y Laziusarbitratur ab huiufmodi Purpura Satrapas 
y o» ^>.»..0. Laziusarbitratur ab huimmoui rurpupa 
Satrapq quonctamt & qui in coniitatu principis autregps erane, didoscf- 
Purpu- Jgpui.pm.acus,qui,inquit, alia item voce ab alto veflimeuti gc- 
tati pt?- jjgi-g nominabantur prxtextati. x. Liuius: Sopatrum exPurpu- 
texcatiq; j^tis g; piopinquis regis cum quatuor millibus Macedonum 
cur didi. ” ^ pecunia nuper miflumin Africam elle. Prxfidialis Purpura 
^ eodem Lazio fcribcnte magiftiatuum erat & prouincix prxfe- 
... dorum, quafortaflbPilatuminduilfe ChriftumSaluatoremno- 
Prxfadiahs jQ.^^jnciedendumiiudicat. Meminit illius togx Spartianus in hi- 
Puipura. {pojjaSeptimij Scueri. Habuit etiam aliud omen impeiij, cum 
roivatusad canam Imperatoriam palliatus venilfet, qui togatus 
venire debebat, togam prxfidiariam ipfius imperatoris cepit. 
Hanc intelleiifle videtur Sidonius Apollinaris. 
Utde Socer AntemiuspraftUustcenful idem 
iudicqs popules ai pannum nomine rexit 
purpureos fortuna viros cum murice fmper 
Pro!equitur jolun, '.hic tantum mutatur m illic 
Vtreonetauieonfulerat. • • j r 
Lacernas mvfu vulgi pullasfuifie conftaF.Lipfiusu excipit e i- 
catos, qui, inquit,ameihyftini colorisfumebar ant coccinei, non ^ ^ 
tamen line neta hominum leueiiorum, Martialis. 
jimator tUetriftium lacernarum 
Et bituatm atqjleueophtatus 
coccinatos nonputat viros e_fe 
jimethyjlinajq^ muHerum vocat vejles : 
Natnia laudet,habeat 0« licet Jemper 
Fulcos colores. Galbanos habet mores. 
Seneca epift l y. Qtiod vides iftos fequij^ui aut vellunt barbam 
autincerudlunt,quilabra pieilius tondunt aut abradunt, qui 
lacernas coloris improbi Ium uat, qui per lucentem togam, qui 
nolunt facere, quidquam quod hominum oculis tranlilire lice- 
R at. Lacernx colonsimpiobi, Purpurex funt, quoniam infolens 
® mecoloradhuc Senccxtempoiibns. Sim.leinpxnnhs,qaxvul- 
goitem pullx: Purpurex tamen quxdamlautioium.DroiCa 
liusde Tyberio: Cumque Purpurea toga pleiique vterentur, p ■ 
quod antea vetitum fuerat, neminem quidem iple rcpithcndit b -sl- 
aut muldauit; fed cum forte pluiliet in conuentu quodam . pul¬ 
la penulafe induit,quofado vti alio genere veltium nemo dein¬ 
ceps eft aufus. Et hinc liquet inquit idem Liphus, quotiens im 
terdidus Tyrius color, non ad togas id referendum albx enim 
& pullx tantum mvfu) fed ad pxnulas & lacernas. Ihafisliber 
tus, vt citare Martialis, cum legitimum eqmtisccnlum nonha- cLifr.J. 
betet, lacernis Purpureis volebat videri eques, &'cum nuper 
Domitianusiulhlfetferuare legem Othonis, necui icerer lede- 
te in dccimoquarto gradu, nili equeftrem cenlum habeiet. hic m 
theatro ladabuhdus l.mdabat hgem,quafi iple elkt eques: led Equitum 
Ledius CUI ordinis theatralis cura erat demandata, lullu eum lacerna, 
furgcie. 
isdiUum domini, delq^ nofiri 
§luojuh(eUtaeerttorafiunt 
Q Etpurcsequtsordtnurecepit 
Dum laudat modo Fhafis rn theatro 
Ehofis turpureis ruber lactrnit 
Et laBat tumidofuperbus ore 
Tandem commoduu litet [edere 
Nunc eft reddita dignitas equefitis 
Turba nunc premimur,net inquinamur. 
EJu (fir talia dum refert fuptnus 
Illas purpureas arrogantes 
lufiit/urgere LeBtttc Lacernas. . 
Eodem modo lego apud Athenxum iuuenem qqeudam exionia 
indutum Purpura, aureis fimbrijs Athenas cumprofedus eft,m- 
terroganti cuidam, cuias eflet, refpondifle, fe ellediuitem. Vt 
non videatur mirum PUrputamaCicerone alijfque plebeiamvo- ^^^ , 
cati. EoeniiBprpceflltPurpura, vt neplebs ab ea hbi temperate 
vellet, adeo vtfepe leges aduerfus illam latas efle legamus Sucto- ^ ^ 
nius:Iulius Cxfar Couchyliatx veftisvfum, nifi certis perionis 
' Sextatibus, perq; certos dies ademit. i^Dio Calliuslongealitei.p^^, 
Cxfar edixit ne quifquam mfi Senator, qui cum magilnatu ellet, 
Purpuramgeftaret,quamiam vulgo fumi videbat.In codice iu- 
^ ftinianietiam priuatis hominibus vfus Purputx interdicitur,m 
titulo qux les vendi nonpoITit. Nero veroTyrij &amethyftini 
coloris vfum protfus interdixit referente Suetonio. Et apud Sy- 
racufanoslegeeiat cautum, ne Purpura aut auro fxminxfecx* 
ornarent. Prxterca afeuerioribus omnibus probro dabatur ea¬ 
dem, vt apparer ex oratione Ciceronis pro CxlioiSi quem etiam 
mimmoium horum aliquid offendat, li Purputx genus dcc. Plu- 
tarchusiu Ciatone: ewgjtTiJwiKiivwtspws 
Joci* iya-rruf^ljj, eipepee rltnfci^euycui.ldippaiet etli ex hoC 
Virgilij ,quo fignificatur parum viuhs veftis. 
Vrbuptciacroio^jpUndenttmuricevesiU. 'l * 
« Alexanderab Alexandro fcnbit Purpuram pkbeiam fufearn & cZtb p.e.it 
obfoletamfiiilfe, non murice aut cocco,led hcrbarumtuccisin- Pui^pura 
fedam. Nosquoque fuprapene fuicam fuilleex Cicerone dixi- plebeia 
musiaiijputiintfu Ifequidemexi urpura.fedixiuleaaut obku- qualis. 
ra.Cxtcium vtad nobilium Purpuiam reutriamur, cureavte- 1 roccres 
tenturijproceresaiquevti debeatckgantiffime acdifeiteadmo- curlurpu- 
dum docet CafliodorusiComitis Stephani infinuatione compe- ravteren- 
rimus.facrx veftis operam,quam voiuimusnccclfaiiafeftinatio- tur. 
E ne compleri, dilrupto magis iaborepcndereicui vium lubtrahen, 
dofolennem abominandam potius inferre cognofeeris tardita¬ 
tem Credimus enim aliquem proucuiHe negkiftum , vt aut cri¬ 
nes illi laftei, carneo poculo bis terq; fatiati, pulcherrima minus 
ebrietate rubuerint,autlanxnonauxerint adorandi muricis pre- 
tiofillimam qualitatem. C^apiopter fi perlctutatorHydronti- 
nimarisintufa Conchylia 1'oknniter condidiflec apto tempore, 
aceruusille Neptunius,generator florentis fcmpetPurpurx,or- 
natorfolij, aquarum copia refolutus imbrem aulicum flammeo 
liquore laxarer. Color nimio lepore vernans, obfcuritas rubens 
nigredo fanguinca regnantem difcernit, dum confpicuum facit 
& prxftat humano generi, nedeafpciftu principis poflit errati. 
Mirum eft, fubftantiam illam morte confeiftam. cruorem defc 
poft fpatia tam longi temporis exudarc,qui vixfolet viuis corpo¬ 
ribus vulnere fauciatiseffludire. Nam cum fex pene menfibus ma- 
rinx delicix a vitali fuerint vigore feparatx, fagacibus narib. ne- 
feiuntefle grauifltmx:fcUicet nefanguisillc nobilis aliquidfpi- 
rarrr 
