Vlyfsis Aldrouandi 
iio 
Cxtcri aufteti. Oud loco doaiffimus Dalechampius hoc addidit A toquead tantam Ecclefiac decorem, cui Chrifti fanguis itriltilati 
^ .. '* «a rvm 4> . /Oi 1% X/ M, r’ ^ r\ l*f 
ret 
Indicu & ,,fcholiolum:Vtdndicum fpumaell: innatans cortinis.in quibus 
pqrpurif- glallum coquitur pannis tingendis: fic purpunllum fpuma cit 
fumquid colleila cffcruercente purpura, curo ex ea tinftura conficicpr. 
differant. Loco purpurifTipidtoresnunc vtunturlacca, m xtacucattuleo. 
Purpiirif- Quomodo vero purpuriffum fieret eodem capite prope finem 
fum vtfic- docetidera Plinius his verbis:E'iiquidiscoloribus quos a domi¬ 
nis dari dixi mus, propter magnitudin e prctij, ante omnes eft pur- 
„purifrum ecretaargentatiaicuin purpuris pariter tingitur, bi- 
bitq; eum colorem celerius lanis.Pr^cipuum eft ptiraum,fcruen- 
te ahcno rudibus medicamentis inebriatum. Proximum cgefto 
eo addita creta in ius idem. Et quoties id faftum eft, leuatur bo¬ 
nitas pro numero dilutiore fanic.Q^are Puteolanum potius lau¬ 
datur quam Tyrium aut Getulicum vel Laconicum,vnde ptetio- 
fiffimaepurpurar. Caufa eft quod hyfgino maxime inficitur, ru- 
,, biamque cogitur forbcre.("Hirgmura, inquit Dalechampius, 
timftuta eft e cocco prius, deinde c purpura Tyria fupra li b.y. ca. 
Hifgii 
'ftltus 
quid. 
41 . nunc tinduta e rubia cocciloco&purpura ,velpurpuraelo- 
co,hyrgmo,Vitruuiuslib y.cap. 14 - Eft autem hyfginum hoc 
arbufcnia quam cap. i8. Iib.i6- vaceiniumPlinius appellat,&ca. 
iC. lib. XI. falfohyacinthum exponit, quia hyacinthum Gtae- 
Macaleb cotum, Latini quidam vaccinium interpretarentur. Vulgus ma- 
° ' galeb vocat. Ex huius arbufculac n gro ftudufuccus exprimitur 
ad purpuream tinfturam aptiffimus. Virgilius fcilicet ideo vac¬ 
cinia nigradixir.&interpres Nicandri tpvm mvai 
[nam tale lignum eft] [tads eft frudus] sios UjictipHtim- 
VilUrimuma Canufio. Pretium huic a lingulis denarijs 
in libras ad triginta. Pingentes (andyce fublita mox ouo in- 
,,ducentes purpurillum , fulgorem minij faciunt. Si purpuram 
facere malunt, cterulcum fubbmunt,mox purpurilfum ex ouo 
inducunt.HuculqucPlinius. Hodiepidorescastulco fublinunt, 
deinde laccam inducunt. Author libri de fimplicibus medica¬ 
mentis Galeno attributi,purpurillum, inquit,quod & fucum ali¬ 
qui dicunt, glebulae funt quadratae «cpurdiae in modum telfula- 
rum tquaeab infedoribus tingantur colore rolco. tale eft maxi¬ 
me Canufinum, fequens Puteolanam Vires habet aliquantu¬ 
lum ftypticas. Aliud veto meo iudicm fuit putpuiilfum, quo vte- 
bantur mulieres ad labra & genas tingendas, cnius fcilicet men¬ 
tio fit apud Plautum in Moftelaria. Vnde enim hocce conftatet 
purpuriffum ipfcmet docet me Plautus in Truculento, rubricam 
id nominans.'nam cum dixiffet. Quia Ijiiu bucciu tambelltpHr- 
parajfititshabes-.aon inulto poftfubijcit.'JS»cf<M rubrica,eerttomne 
forpM intinxit tibi. 
MORALIA. 
5 ■•A ScaniusMattinengusBrixianusinfuagloffamagnamyfti- 
rh"^ft'°^* XXca, purpuram Chiiftifanguinis, & meriti prxclaium exem¬ 
plum ftatuensi^ Ambrofius[iaqait)haecquoque dodiffime fub- 
deba t; Qjqid etiam purpuras memorem, quae ornant regum con- 
uiuia,amidus imbuunt.^ Aquarum eftigitur quod in regibus 
adoratur i aquarum eft, fpeciesilla quae fulget. Et poft: Aureuni 
etiam vellus aqua natrit, 8c lanam in memorati fpccicm metalli 
gignunt litiora, cuius colorem nullus adhuc eorum,qui fucis di- 
uerfis obducunt vellera, imitati potuit.* adeo naturae inatitims 
gratiam humana implere ncfciiinduftria. Scimus quafolicitudi- 
nevelleta ouium etiam minas pretiofa curentur, fint licet opti- 
hra, nequaquam autem hjs fucis innafeitur. Hic naturalis color 
eft, que n nullusadhucfucussqiiauit ,hocquippepifciseft vel¬ 
lus. Sugitur (inquit Martinengas ) tantum fulget,tantamque 
exiftimationem nadaeft purpura,regium indumentum, quod 
fanguine confperfum fit exigui pileis, qui purpura vocatuiiqua- 
tum corufeabitanima,quancumquefufpicienda erit, cumfan- 
guinc Chrifti fit afperfa &iedempta!Purpura Chriftus eft.Purpu- 
rapiofedo faiivniusidu collidenda cft,vtfanguis exterius c- 
ex-.mplu. 
a Hexam. 
lib.y c, i. 
Purpura 
cftChti- 
ftus. 
fpiiitus fandusinclamatiquam pulchra&fuaiusfadaeschari- 
tas in delitijs tuis, Diuus b Bernardus libro de modo bene viuedi b Serm.i '^. 
ita ait myftice de purpura. Audi etiam rogo honeftaviigo de cogitat, 
fponfus in laudibus Ecclefiae dicatin canticis canticofum. Co- Sanda 
ma capitis tui,vt purpura regis iunda canalibus clfe memoratur, mens. 
Purpura quippe per fafciculos in canalibus ligatur, fuper quos du 
aqua proijcitur, per c,inalesad veftc qua: fmpra eft, currit,vt vellis 
tingatur,&inde nome accepit,vttinda colore purpuiio purpura 
vocetur: quae omnia fandae menti congruunt.Com* quippe ca¬ 
pitis funt cogi rationes mentis quae in canalibus ligantur, quia in 
feripturis diuinisne inutiliter fluant, ftnnguntur. Guftodiergo 
cor tuum & caetera.Purpura qute fanguine Conchyliorum confi¬ 
citur, & fanguineam ipfam praefert fpecicm,non immerito facta- 
meium dominicae fignificatpalfionis.Bedac ad ea verba; Et mu- •^ctamen,- 
lier erat circumdata Purpura & Coccino.In purpura (inquit) fu- t’^"’ dO- 
cusfiinul,itiregiminis:iuCoccino cruentus habitusimpietatis 
demonftratur.Etrfalibiadhxc vetba.-Tabcrnaculumveroitafa- P*“'O 0 is. 
'cies: decem cortinas de byflo &hyacinthoacPurputaCoccq^e ® _**’j**J‘ 
bis tindo, variatas opere plumario facies.Purpuram,quia colo- ! 
g remfanguinisoftendit, Severa quoque Purpura Conchyliorum 
fanguine tingitur, deuota eorum corda defignare, qui dicere cfi 
apoltol o poH un t: Ego non lolum alligari, fcd 8c mori in Hieiu- 
falem paratus propternomfn DominiIefu:Sc curo Propheta Da- 
uid: (^oniarn,propter ce morte afficimur tota die teftimati fu¬ 
mus,vtouesoccifionis. Quid vero fecundum Matthaeum, chla- 
mvdc coccineaiDduitur!{Chriftus)a militibus, Sifecundumlor 
„hannem, velle purpurea circumdatur,myfticefignificet,itaex- 
„pofi£uminuenio abr Ambrofio: In alteradefignansmartyrum tLi.lo.co>. 
,,palmas i in altera regi* potcftatisinfignia, quod caro eius fuf- met.inLu. 
cumtoto orbe terrarum fangumem effer fufeepeura pro nobis & cap.zj. 
paffio regnum paritura pro nobis. Sic ille, & mox.Deniqjfecun-^ Chriftus 
dum Marcum exuerunt eum purpura, quod nec myfterio vacat, purpura 
Chriftus eniraafcenfurus crucem,regaliaveftimenta dcpofuit, indutus 
vt fcias quafi hominempalfiim clfe,non quafi Deum,et'fi vtrum- quidmy- 
que Chiiftus, quafi hominem, tamen non quafi Deum cruci effe fterij ha- 
fuffixum.-fed milites non ludatifciunt quo tcinpore,qualia Chti- beat, 
fto veftimenta conueniant. ludicio enim in purpura quafi vidot 
affiftit,adpaffionein vero in fuisveftimcntis quafi reus humilis 
venit. 
HIEROGLrPHICA. 
M Aledicumhominem,inquitPierius Valerianus, probos im- Homo^ 
^ probofque*quecarpentem fignificarequivolut, purpuram 
exerta pingunt lingua,qua: quide illi tam acuta 8c valida effivt ea cus. 
St conchulas Stquafcunqjfuigeneristeflasperforate poffitiqua: 
cum ita fint oraniuotte,frequens illudi in edaces didum emana- 
„uit. Purpura voracior. Atque inde forte prouerbium , quod 
puipuracplutiraumpeilinguamefcasinquirenteracapiuntur.Et , 
quihominequidcgancaposnasdederit,fignificatcvolunt,Gon- p . 
chylium huiufmodi nalfsB per linguam applicitum pingunt, fi-™ * * 
quidem cius captura in hunc fapius efficitur modum:patu*den- 
fsque admodum nalT* ftrombus pifcis includitur,huncauidiffi- 
me captat purpura, quem fiinul ac illuc occlufum olfecerit, in¬ 
ferta per naffeiuncos lingua cum affequi contendit, dumq; ille 
volutatione luiftatut, ea magis ac magis linguam protendit: ac¬ 
cidit vero, vt in eo conatu tumefiat, vt nulla eam extrahendi co¬ 
pia relinquatur, atque ita detenta pet linguam captiua fiat.VeruL 
hocpiflur* genus inhuiufinodi fignificatum alitet etiam figu¬ 
ratur; Conchulam quippe pingunt,quas purpurae linguam motfa 
comprehenderit. Pifcatorcs fiquidem cum purpuram norint C6- 
charum paftionem auidius appetere, hasin na^s m^no nume¬ 
ro coniedlas in mare demittunc,oblongo funeadnallas alligator 
fentiunt optatam efcam purpur^jporreiftifq; intra naffarum iun- 
niaaet,quodfii£lufolo non eft contrita, fanguis in vniucrfum cos linguis, easinfeftant: at ill* aculeo extimulat* incolumitati 
corpus diffufum euanefeit. Chiiftus faxo, id eft, morte non na- ^ fu* confultur*contrahuntfefc,corticibufq;claufisraorfupei- 
turali,fcd violenta concufTus fuit,Sedum voluntati patti.s ob¬ 
temperat , in cruce vno idlu contritus, fanguinem vniuetfum in 
redemptionem nofttara copiofiffime effudit. Sanguis enim tuus 
otnauit cius meas. Vtquid igitur animam tanto fanguine em¬ 
ptam & infignitam pollui permittimus? Sedanimaduentendum, 
vt Ambrofius fecundo locoputpur*encomia celebrans affere¬ 
bat,purpuram iacerevilem in faxisafperisSe cautibus; Vilis et¬ 
iam apparuit purputa noflra Chriftus .■ Ego fumvertnis Senon 
homo, inquit ipfejnon in mollitie vit*,fed in *rumnis per- 
Jjctnis, quafi faxum inter faxa. H*c itaque Mattinengus. 
Purpura & byffus apud eundem Ambrofiuin in emmenta- 
riorum libro odtauo in caput decimum feptimum Lues fi- 
H?retico- gnificant hsreticorum eloquentiam. Nonnetibividentur, in- 
rum elo- quit, in quadam purpura & byffo ftratis iacentes thoris, qui pro 
veris fucata defendant, ditibus abundare fermonibus;cum iadlac 
dominico te. ram tremuiffefub corpore, cslum tenebris obdu- 
,, 6lum, excita verbo maria vel fedata, verum tamen Dei filium 
denegantes?In enarratione vero Plalmi ccnccfimiSc decimi odla- 
ui,Ecc!efia(inquit) ipfa tanquambenemerita regina Chrifti fan- 
' guinc coronatur, ficutfcriptumeft. Etornatus capitistui ficut 
purpura. Sanguis Chrifti purpura cfl, qui inficit fandiorum ani^ 
Purpura mas nonfolumcolorercfplcndens,fedetiampotcftace,quiarc- 
ci'^ft^ ges facit Sc meliores reges quibus regnum donet ateinum.Metii 
quentia. 
„quam acri linguam infeflam comptimun t,pettinacilfimeq 5 de¬ 
tentam haudquaquam amittunt, atque ita pendentes fua capt* 
auiditatepurpur* tolluntur. Hominem veto vno interemptum Vnoex^» 
idu ollendere qui volunt, purpura faxo elifam pingunt: liquide nimatf 
infedores aiunt,quas purpuras in artis fu* vfum parant,faxo vno iduaypuJ* 
idlu collidedas.vndcfubitarius ille fanguis ad tindlura optimus 
emanat:q)fi idlufefellciie,neq; purpura ftatim examinata fuerit, 
ftuflta repeti,^.apr^ dolore fanguis in vniuetfum corpus diffufus 
euanefeat. Hinc aiunt Homerum totiens de ijs qui valido aliquo 
vulnere perepti fuerint, purpureaeositiortepereptosdiccre:qu8 
imitatus Maro, nunc Purpuream vomitille animam, nunc quid 
eiufmodi f^pc protulerit,quamuis ad fanguinc.in qtroanimafe- 
dem habeat. Seruiushoc referri putat, de quo fatis in accipitris 
comcntatiodidlum-.Suutquifeceflumpetpurpuramoftendant,' 
propterea quod purpura non nili in imo repetiatur pelago: vnde 
^ verbum apud Apollonium Argonauticon primo , 
quod purputafcere dicere poirumus,vbiprofundum elfeintec* 
pres exponit, ea quam memorauimusputpur* natura repe¬ 
tita. Hinemarepurpureum, proprofurt- 
duin fiepius pofuere. Huc yfque 
Pierius. 
