De Teftaceis Lib. III. 
149 
Pondus 
B 
feMargaritamtenuifle, exquifitabonitate,pondere tricenariam, ^ 
quatuor naillibus aureorumlcmptamaduce Boiboniana Ludo- 
uici regis vndecimifilia Etpaulopoft; Sed Plinius de Vnionibus 
loquens. Pondus, inquit, ad hoc jeui femuncise pauci fingulis 
fcrupulis exceffere. Hoc pondo fex & odtoginta ceratia, & bef- 
fem ccratij ajquat, cum in vncia centum & lexaginta lint ceratia, 
& viginti in drachma. Non mirum igitur eft, fi Vnio omnis teui 
maximus,& omni dote probitatis prteftantiffimus, tanti ea astate 
*ftimatusell,qua mundusauro,&argentoexuperabat. Etrur- 
fus paulo infra,'cum eaPlinij verba adduxi flet, quxnosiam cita- 
uimus, hascfubdit. Ergo cum eo tempore Vnionum inter gem¬ 
mas prima,aut certe fecunda eflet indicatura, tuneque rerum pre- 
tiaad fummum licitationis perueni(l'ent,&ille Cleopause Vnio 
pondere altero taptoprteflatet, quem,pretiofiffimum memorix 
noftrx Vnionem gemmarum inltitores meminerunt, atque eo 
ampliusfcrlipulo: nonabhorrereafide putotantixftimatum ef- 
feifimul quod omnibus numeris commendationis ablolutus erat, 
fimul quod ad culmen probationis, & primatum peruenerat, & 
itainclarueratfama,vt naturafpecimenfili fecilfsin duabus Mar 
garitisxftimaretur, vt ex Plinio apparet. Huiuspretij ratio fic ar¬ 
bitror iniri poteft. Q^uumexillo gemmario quxrerem , quanti 
Cleopatrx ex formula xftimaretur plurimo , Margarita, quxponderequa- 
ocmx pre- ternaria, Scqualitatcprimaeifet: triginta, inquit, aureis eiutmo- 
ujratio, di emptam vidimus. Qjjidodlonariam, inquam, eiufdemnotx 
quanti xftimares? aitminimu ducentis. Cum vlteriusrogitando 
per accelTiones pergerem, itarcfpondit,vtintelligeicm acceffio- 
nempretij deinceps ex pondere, non ex numero,led proportione 
fieri: vt quomodo duplicandoponerefupradidloodlonaria Mar > 
garita paulo minus feptuplex quaternaria xftimatione fafta elfet: 
ficin duodenaria, & vicenaria, & vlttfrroribus maiore deinceps 
maioreque rurfum verfus incremento pretium augefeeret. Qua 
rationeli pretium.Plinianx ftatuamus, inimmenfum quoddam 
pretium abibit taxatio. Maius foitalfe miraculum fit Cxfarem 
, centem quinquaginta millibus Vnionem vnum emifle, vt adulic- 
rx donaret.Hadlenus Budxus.Porro VnionemCleopatrx ad mo¬ 
netam fuam Lufitanicam computans Fregofusjait valiiiile ducen ■ 
jeNauk. i» taquinquaginta millia ducatorum, elohannes HugoLiiifchot- 
^nd.Onent. t^nus Vnionem perferum ex omni parte, qua fplendoris, qua lu- 
(at.qi. ' minisfineputeolis,fphxncaforma,autinpyri£peciem probe tor- 
" ’ nata.quilativniusducatumvnum ferevalerea gemma.ijsefte- C 
dodlus. Atque hinc,inquit, computatio deducetur, vt in ada¬ 
mante, carbunculo, &fmaragdo , ablata femper pretij parte, pro 
vitiorum, aut puteolorum, aliatumque improbitatum nota. Co- 
ftitutaergoritexttimationepondusipfum reputa, ac tumprocc- 
des in pretio, eodem plane modo, quo in tubinis >& adamante fie¬ 
ri aflolet. Etenim Margaritarum lineas, iiaxftimabis, fi maiores, 
acelegantiores plures fint,non improbabis; nam ob multitudi¬ 
nem pares efle non poilunt, ac bonitate maiorum facile minorum 
prauiras vincitur; fin e conrra appareant, tum,quod aiunt, ex ina¬ 
nibus paleis trituram frumenifeceiis Mirantur itinerum Indico¬ 
rum fetiptores,non maioris apud nos Europxos Margaritas efie 
pretij, quam funt, cum magni fint apud Ormutancis, vnde per di- 
uerfas terras adnosadferuntur. Cxcerum Ormurij; cribris ex bra. 
Pretiaex fteafaftisMargatitx venduntur,rotundiseafunt foraminibus, 
cribrorum diftindta vicilfitudine quadam fubtunt foraminum: ece- 
fotaminib. nim alia grandiora funt, alia minora,odo fere inlpecies diuifa, ex 
AliofFar quibus baccx, qux cadunt, diiierfa irem pretia nancifeuntur. Ml- 
nutxillxjfiue Margaritarum quiiquilix AliofFardidxadvncix 
veluti funt rimx: quandoque enim rupti Vniones funt parte in¬ 
terna,cum foris fumm^fint probitatis quamuis ad naturalem pii Naturalis 
niumquenicorem,n unquam redigi poiiint.Q^od &iElianusdo- nitor'non 
cuit his verbisifuapte natura rotundus, &lxuis eft, probeque cir- fcftituitur. 
cumferiptus: fi quem ex eis velis affabre aliter quam natus eft ex¬ 
polire; isartificium prodit: non enim cedit,fedalperfit,&fefrau- , 
dibus atque infidiis adfpeciemindicat attentah. 
VI A D V L T E R E N T r B. 
I OhanncsTzetzesu Vnionesfaditiosrt.7»»TKj, id eft, formatos » Citl ii, 
vocat, atqueid eft, manufadas,his veifibus: 
Tb{ Tv-mtis Si iuv foTruiims 
Ti (nhifauSJ v-adg^iii flj <r(pctifti(ny 
Kjjitoj', o/SfAireov JV, «sis 
Eurtpj^roiy TiJijny rS OrjsK 
£«►, eitjsff Sinas <Sx nirn. 
Id eft. 
? 7 r. 
Wiiones 
manu fadi 
forma tiq;. 
'V. 
fdrmMM autem difee nunc, atq^ manufaSot. 
Ferrum quodpiamformti^rium in rotunditatem Margaritarum 
T enent y atq^ veru qutcunq^ venatur Margaritae, .. 
Ingreditur, atqjponitprope Qflrtum, 
Ferrum imprefforium, veru autem pungit 
Ofireum, effluit autem qutppiam velutifaniet ex hoc, 
§luodfufum, atqjformatum Margartta ceagulumfert^ 
Etpaulopoft: 
K«ij •nj^vtxnt irrisufteu pieupyoc^iss /xecpyifayy 
JAix^ovsptapydpevs JpxyotTei, }yve> 7 fs eSo 
’'A>i~isse-q>i*ifovoifiiHi^iivcK. 
Et artijiciofat fcio Margaritae ex Margaritu, 
Faruas Margaritae,frangentes, atq^ refoluentes arte, 
Aliae rotundant maiores. , 
MutuatusautcmhxcvidetUrTzetzesexuPhiloftrato;aonfatis ' ' 
plene tamen QijareipfaPhiloftrati verba, Zenobio Accioloin- ai.J.if» 
terpretc,ad Grxcumexemplai a Zoographoemendata ponamus: Ww Apot, 
Dignum quoque, inquit, exiftimaui, qux de altero Margaritaru 
genere (arte fado fcilicet : nam naturales calculos in Conchis 
quibufdam albx teftx, circa Byblum paruam Indix infulam repe¬ 
nti, quiin Oftreis illislocum cordis obtineant, pauloantedixe- 
rat) traduntur, non prxtermittere: quandoquidem nec ip£i Apol- 
lonioresvifa eftlxuis fedauditu iucunda, &mirabilium omiiiu 
mirabiliffima. Nam qua parteinluia pelagusrefpicit, iimnenfa, 
eft maris altitudo.Fert autem Oftreum in tefta albafei k ai >.Ai- 
*«) quadam pinguedine referta. Lapidemauiem nullumprodu- 
cit. Inde maris tranquilliratem obferuant ,& aqux fuperficiem , 
etiam ipfi oleiefFufionelxfligant.T umad Oftrea capienda ingre- 
dituraliquis,itainfttudus paratufque, ficutquifpongiascolli¬ 
gunt. Elt autem ei ferreus later nonTOAfiS-®-, vt 
interpres legilfe videtur. Eft autem «AivS-ir, vt quidam dicunt, quid 
fcapellum quo cementarij vtuntur ad xquandam, & poliendam 
laterum fcabritiem: vel, vt alii interpretantur hxis , id eft, pugio 
maior,&quadratus inftar trabis Alii aflerculu efle putat, vel tabu¬ 
lam, qua mulieres lanam vellentes, vtunturGybertusiongolius,^ 
& alabaftrum vnguenti: atque ita prope Oftrea confidens Indus 
vnguento, quafi efca ad fallendum vtitur: namqueillo perfufa 
^ ' 1 ^ Tz ‘11 vUiiUClitU ) 
pondus venduntur, & a Pharmacopo is, enetiis a atx emun- U oftrea fefe aperientia inebriantur. Tunc ferreo ilylo perforata 
rur,paruijn India pretii. Pharmaco^lx ^ n,inqui^, quafi fauiem quandam emittunt. Hanc venator ferreo latdre‘‘ 
excipit : qui in varias multiplicefque formas concauatuseft; ea 
vero poftrnodum fanies lapidefcic: atque in modum naturalis 
Margaritx albus ille fanguis obdurefeit. Et hxc eft, qux ex ru¬ 
bro mari colligitur Margarita. Huic autem venationis generi et¬ 
iam Arabes intendunt , ex oppofito maris habitantes, hxc Philo- 
phus, Vnionum minimorum vilillimorumque vnciam emerefe 
aiunt denariis argenteis oftonis. Elegantiorum vero quibus ad 
viroinurn, & matronarum ornamenta quxdam, veftium dico, & 
txneatum , aut mitrarum, aurifabri vtuntur, vncia denariis fere 
quadraginta odio venit Hxcille. Vniones exigui autem inaE- 
tnyopia tanti fiunt quanti aurum. 
, V T FOLI 4 NTVE. 
Curvile- "T TEtuftate, & continuagcllione pondus coloremque mutan, 
fcant. , V & precium vilefccre notum eft :idque Pliniusu nonignora- 
a L-p.e. } y. uit. Alexander Polyhifior, & Sudiiiesfenefcere eos putant, colo- 
. remque mutare, atrerique nili fcdulohabeantur Pondus nuibsre- 
Pondus no mediis reftitui poteft, led meor. Indi inoriza nonnihil contufa 
reftituitur. cum fale fricantaliquamdiu, vndeperpetuusdecorille, & eximia 
Vtnitor daritas. Aueirocs Arabs magni nominis philofophus.Sc medi- „ . 
reftituatur cus fcribi t, fi dentur comedendx columbis, clariores, & puriores E « albi; Nuper, inqmt, inuentum eft, quod vrdi, vt Margaritx fi- 
rcddi:fedoccidendaseffeftatimvbideglutietint;diutiusenimia antadeo viris fimilesiplendore, vciifotma,quxfolumdimidiu 
ventriculis detentas,pondere, & pretio imminui, plufque damni, 
quam lucri accipere. In Bohemix fluuio, qui pagum Huflinetz 
alluit itiuent^s Margaritas in Conchis quibufdam immaturas ac- 
collx aliquando anatibus deuorandas prxbenc, & vbl aluo reddi¬ 
derint, fplendidiores colligunt. Cum eximi debent, caueut ne ae¬ 
re tannantur, & illico ore excipiunt.Saliua enim ablutx conftan- 
tiusfplendoremferuant. Fit iufuper interdum, vt maculam quan¬ 
dam in fuperfice habeat, vnio, aut pilum, aut aliud quippiam 
Vt pilus 
auferatur. ^jjjp jgljjQjgnjpretiumue diminuat. Id^o gemmarii tunicam 
primamVnionis auferunt, habetenimplujestunicas .fiuecorti- 
Vnionis 
cortices. 
ces, vt cepx, veluti didtum eft. Sed gemmatius ,qui hoc opus ag- 
gteditur certus efle debet tunicas interiores maculis, aut pilis ca¬ 
rere, quod facile cognofect. fi Vnionem digitis fummis, folis 
fplendori lucido cxlo opponat,nam ita omnia vitia facile videbit, 
ftratus. Cxterum,quod Tzetzes feribatex Margaritis confra- ^ 
diis fingi Vniones, non mirum videtur , cum i Cardanus feribat e ^t.j.di 
Concharum teftis fieri his vetbis : Non Ixiiis eft lucri feplafia, 
cum ex Concha Margaritarum pulcherrimi fingantur Vnioties. Ex Con* 
Adeo autem redle fraus hxc fuccedit, quod nec a gemmariis di- charum 
gnoicuntur color, fplendor, fubiiantia, pondus refpondent. teftis. 
5 unt qui etiam ex duobus fruftis ob Conchx tenuitatem Vnio¬ 
nes conficiunt. Dum bxcfcriberemlis agebatur de Margaiitafe- 
xagintaodio aureis empraa gemmario, qux ex Conchafadlae- 
rat: pretium xftimationis aurei ducenti. Sperabant Imponere 
Germanis, aut Gallis: quod ingenio, & arte minus valeant. Item 
- ct.ro. A 
var. ret. 
orbem implet, non obftaretafperitas quxdam, omnino pro veris 
atq; optimiseisafllmilarentur. Quouiamfolum iuxra littus ma¬ 
ris effici illas poffe affiimabat (qui hanc artem callebaQ folumqs 
veic:&hemicycli,vt dixijformaiconiedfuraaifcquor ex lapi dibus 
Aftacorum ,aut Pagurorum,vel eius generis illas confu i.Coque- 
bac autem eas cum aqua. Liquore circumponens illum a quo tam Ex oculis 
fplendidx euadetent. Certe li rotundx pro dimidiis fieri pof- cancrotu 
fenc,etiam ipfos gemmarios fallerent: quando & nunc «gregia 
opera inferantur. Quod vero optimum eif, tardefenefeunt inul¬ 
tis annis fplendorem feruantes. Lenes funt & etiam pondere ipfo 
parum a natiuis differunt. Cum veropecatet centum coronatos 
vt doceret, non tanti hoc exiftimaui , vt doceret fallere. Sedeon- 
ftat originem hoc adulterinum a talcho ducere. Concli.aspalufties 
aliqui in acrilixiuiocoquiini,donecnigii e.num coiticcs lepaiari 
T i poflint: 
