DeTeftaceisLib.m. 
flL.if.c.tt, 
Chamaru 
■varietas. 
Gregarim 
natant. 
Ventos 
ouos nam 
tugiant. ' 
Cautio, & 
fagacitas 
natutte. 
DifFerctia: 
ex Athe- 
narb 
DifFereti® 
icciiiidum 
Rondeie- 
tium. 
Cham® 
nomen a 
Latinis v 
furpandu. 
Bellonius 
defenditur 
i^iiamobreni ita didfas puto,quod piper pro condimento,eis adhi¬ 
beatur, Zoogicphus Germanice M-afcheln dici polle ait: atta¬ 
men id nomen nimium patere: contrahi autem ,li difFerentiain 
addamus, ita vt Conch® proprie didi®, cognominenturrotund^, 
rundeMufchelu : cham® veroIong®,lange Mufcheln.Licercque 
•&Italos imitari, PfefFer Mufchelu:vel etymologiam Gr®cam, 
Gynmufcheln, (vel euphoni® gratia,n in m mutando GymMu- 
fcheln,) nam gynim, vel ghinen nobis, inquit, hiare eft, verbum 
(vtapparet)aGi®codefumptum. Spartianus .Ollreas,& 
Liolhcas cum dixitiu Heliogabalo, chamas tracheas, & chamas 
leas intellexit jiilquit Hermolaus, etiamfi hthoftrc® Icriptum e- 
rat?idexAthene'olumitur,quiait,ehainasOftrea tracheas quan¬ 
doque didlitata. 
GEN V S. DI FFE.RENTIAE> 
forma. 
S Vper Chamarum diuerfitate h®c omnia nobis reliquit/» Ae- 
lianusiCham® marin®, & vari® & multiplices iunt: ali® a 
fper®, alisleiies; quadam digitorum compreilu confriiigiiiyu!: 
ali® velfaxoqgre conteruntur Qrj®damipfarumnigeniin(; funi, 
nonnull® argentei coloris liraihtudincm gerere videntur , ali® 
vtroque colore mixto iiilignes Ac quemadmodum carum eft va¬ 
rium & multiplex genus, licmulias,& di aerias fedes habent. Quid¬ 
dam enim inlittonbus difperfe iai_eiuin arena, vel in limo quic- 
fcunt. nonnull® lub algamlubiiciuntur, ali.® in limo commoran¬ 
tur tali® faxis tanqiiam mordicus adh®renc. oEftiuo tempore, 
cum incipitmeflis, in Iftrico man gregarim natant, & leniter fe¬ 
runtur, cum anteid tcmDiisfuafiDi mole giaues efferri nonpof- 
fent. Euri, Borc®, & Aiiltriidcircofugieinesfuot, quodeos ven¬ 
tos ferre non poffint Contra ex tranquillo mari mirifica volupta¬ 
te afficiuntur, & Fanonij mollibus auris afflari gaudent: eamque 
ob rem in latebras abdit®,& fuisconniuentesteltis,cumateiiipe- 
ftatibusmarefeuriuucconqaiefcere,&Fauoniuflare, tumrelidlis 
fedibus, adfummam maris aquam natant, & apertis teflis emi¬ 
nent, (fictaiiqiiam,velfponf® echalamis prodeunt, velrof® ad 
Solis radios exporreift® ex inuolucris, feucalycibus fiiis erum. 
punt,J & quiefcentes ventum expediant placiddm,ac fecundum, 
qui fi contigerit, alteram Concham fubflernentes, alterameri- 
gentes, hac pro velo, illa pro nauiad nauigaudum vtuntur,vtfi 
easprocul videas, fic per tranquillam mare natantes, claffem na¬ 
ulum exiflimes. Quod fi nauem ad fe accedcfc fentiunt, aut bel- 
lu® impetum, aut valentioris f ifeis natatione metu perculf® cou- 
tradlis vnoimpetu teflis,frequentesdelabuntur, & occultantur. 
H®c omnia/Elianus. Athensus quoque varias differentias ponit 
in tertio,Hicefius,Erafifl-ratus (inquit) Chamarumalias dicit vo¬ 
cari afpcras, alias regias; afperas quidem mali elTefucci, pauci ex¬ 
crementi, facile excerni, ipfis pio efca eos vti qui purpuras pif-an- 
tur. L®uium autem pr®flanti® differentias magnitudine®llima- 
ri. Et aliquanto pofl ex Diphilo; Chamarum eraffiotum 
a qu® paru® fune, & tenui carne (Oftrca vocantur) 
flomachograt®funt& excretu faciles. Craffasv. quas & regias & 
peloriasappeliant,multunutriunt,difficilecxcernuntut,bonifuDC 
lucci.ftomacho c6ueniunt,pr®fettim magn®.Ptiore loco cham* 
in afperas,&regias diuidunturividenturq; l®ues pro regiis accipi. 
PofteripreincialFasparuas & cralFas magnas, qu®cuml®uibus 
e®dera videntur.APhnio fpeciesh® numerantur,Lhametr3chea, 
chamsleos, cham®pelorides , genaris varietate diflantes, & ro- 
tunditate,cham®glymerides. Rondeletiusitadiflinguit; vt cha¬ 
marum ali® l®ues fint, ali® afper®. L®uibus cham®pelorides, & 
cham®glycymcrides ftibiungit Qijid verochamis fitproprium, 
quo a Conchis quibus in multisfimilesfunt,dirtingU2ntiir,ficin- 
quiritidem Rondelctius Atheuxus,-»»»/I^ //tJj/asvfvK'I/v» o 
, »£ii/w : id eft, t-hamatum meminit Ion Chius inEpidemijs, qu® 
fortaihs yiiienz Grscis nominat® fiint idefl.ab 
hiando, idctymumfecuti quidam Hiatulaslatine appellant: fed 
cum eadem voce etiam chaiin® nuncupentur, qu® a Chamis ma- 
ximjediftant, vcinprioreoperis noftri parte oflendimus, tutius 
effeputo Gf®ca appellatione vti, Plinij exemplo,aquo chara® 
nominantur, & chamxpelorides, & chamxtrachc® atque ali® 
eiufdcm generis. Chain® igitur, erfi Concharum generi fubfint, 
hoc tamen a exteris Conchis diflabunt, quod ferapet hiant, & 
teflas apertas habent Qyod ad formam earum attinet, cum tanta 
fit earum varietas, tam parum certas, & diftindlasnotas nobis 
' fupereis veteres reliquerint, dodliffimus Rondeletius, certe ali¬ 
quid de iis velleflatuerc,perdifficile effercdle quidemiudicauit, 
exterum non erat propterea temeritatis,acimmmodefli® accu- 
fandus Bellonius, quem (vtfolet) tacite mordet, quod pro cha- 
mis Concha fpeciatim diftas vftirparit: nam & veterum quidam 
id fecere, vt Galenus in gloilis, dixit: 
idqueVarinus repetit : apud quem alias etiam quemadmodum 
quoque apud Hefychium Conchas inuenio interpretari 
Idem Rondeletius in capite de chameleia: Chamas eatdem elFe 
cum Ixuibus Conchis, quxyaAd/h; dicuntur, falfum elFeait, quo¬ 
niam Arifloteles (cuius verba fupra citauimus) a Conchis cha¬ 
mas feiunxit. Sed Ariftotelem aliquis dixerit (inquit Zoogra- 
phus) Conchas a chi^is diftinxifle quidem, fed fpecie potius, 
quam genere, & nihil prohibere, idem nomen rum generi toti, 
tumfpeciei fub’eovni attribui, vtinualidum hoc Rondeletij ar¬ 
gumentum fit-Cum itaque vix vnam nobis uotam reliquerint an- 
157 
B 
A tiqui,qua chamas m Conchis diltinguAt > Maixellus Vimiliui^ 
Gixce, &c Latine peritiflimus iniuislu Diofcoriaem . oramciita- 
riis,abiis abflinuic, earundem difliiidliones pciitioribus relin¬ 
quens. In genere (^inquit) minorum oflreorum cham® funt, tan¬ 
ta cum aliis affinitate, vt facileiti antiquis feriptoribus confunda¬ 
tur earum hifloria. Nihil difficilius in tota huiufinodi reruitt 
commentatione j quam in appellationibus his concordem vere- 
- fumhiftoriam offendere. Obid peritiotibus relinquernus. Ha ^ 
dtenus Marcellus. Qijapropterminime etiam miratui Hermo- 
laumRondeletius, virumoptimatumrerumcognitioneprxffan- 
rem in fu:sin eundem Diofeoridem corollaiijs de officis, & con¬ 
chyliis pauciffimafcripfiirec,Dpia & varietate eorum, vt opinatur, 
deterritum. Ego a Conchis, hiantibus orisdifeerni chaipascxiffi- A Conchis 
mero, cuius opinionis quoque fuiffe videtur Andreas Matthio- orishian- 
• Ius; qui fic nobis de eildem feriptum reliquit: Quanquam cham® tibus dif- 
interextera Conchyliorum genera longa defciiptione ab Athe- cerni 
nxo referuntur .-nihilominus tamen tothuiufmodi teffaceoium Chama*. 
habentur fpecies,vt non facile fiteas inter fediffuiguerc.Cxterfi 
prxter exteras Conchasid fibi peculiare afeiuere cham®, quod 
plerumque ihlittore hiantes inueniuntur. Idcirco eas reffre cha¬ 
mas dici pofle putauerim, qu® in marinis oris, pandentes fefe, 
Ixuiteffa contedl® reperiuutur. Harumquampliitirn.asipfevidi 
in Adriaticilittore, Verum quoniam nulla alia facultate fuht r-r®-, 
ditx, prxter eas, quibus & reliqua Concharum genera commen- 
dantuiiideonon eft, vtplura de his dicamus, Hutuiq, die. Que- 
admodum vero hient chamarum genera, in fiugularum feiehi- 
ftoxia patebit. 
Vsvs IN CIBO. 
C Ham® Ephefi® commendantur ab Aicheftrato,vt& mituli 
, ab alijs: de quibus Hicefius : Mituli (inquit) Ephefijj 
& fimiles eis fucci bonitate, vtpcdliqibusprxftant, itaniferiores 
funt chamis. Athenxus alnum fimul & vtinam cicere'feri bit e c6- Alnum, vs 
chyliispr®cipuemitulos,oftrea, peiffines, chamas DioVeorides mouenc 
vtin® non meminit, fed chamarum, ffiarumque con. hillarum in 
eiiguaaqua decodlarum vis alnum mouere ait, & cum vinoaflu- 
mi.Brafauoluschamasdicitefleparuas Conchas, qu® paffimpe- 
ueraz® vocantur; & ex his, vel rcllinis, (qu® vulgo peueracinx) 
velillis,qu®cau® vulgo vocantur,circiter tiigiuta in quatuor 
aqu® vncijs ebulliri, vt ab ipfis aqua marina exeat, qiixaqu® mi- 
fceturipoftea cum decod:®fuennc,ius in cyathum fundi, 5cci«i 
ptimi vini dimidio cyatho addito, bibi: idemque ius folum fine 
vino pr®ftare:atqueid non folum rationefalfedinis vel aqu® ina- 
rinx, fed quia concharum etiam fubftantia emollientem quan- 
dam naturam habeat. Sic fece ille. 
C A 
P V T 
LIX. 
DE CHAMIS IN 
- Jpecie. , 
Et*P rimvm. 
DE L AE V I. 
D 
C Hameleiaa teft® Ixuirate ('inquit Rondeletius) nomen itl- 
uenit. T efta duplici conflat .Conchis Ixuibus, qu® gaiades 
dicuntut,fimilis eft. Ab his teffarum fragilitate diffei ttdigf torum 
enim compreflu frangitur facile, quodin Conchis, & pcftinibus 
non euenit. Intus &tons£tandidiffim® funt, caroqiioque.intus 
candida, in quaduoforamiua cernuntur: alterum osell.alteium 
excrementi meatus, vtiumquc llnuofuin efl, vt dilatari, St. con- 
ftringi poiFit.hocad attrahendum aquam, illud ad reficiendum 
excrementum.Habeta, vt Conch® exter®. Laterema 
gisprotuberante femperhiat In arena cum telhnis capitur, qua 
Aecaufa fxpius aqua pura elui debet, ad arenam expurgandam, 
qua expurgata dulcis eft, & tenera , alioqui vix edi poteft. D ■ 
eifdem Bellonius fic fcnpfit. Omnium Concharum albiffim® 
funt,quasChameleias Grxci vocauerunt: Galad® autem Ari- 
ftoteli (vttepr) dicuntur, (quam opinionem reprobat Rondele¬ 
tius, cuim Concham Gaiadcn fupra depinximus. Tantam ma¬ 
gnitudinem adipifeunturin Oceano.vt quaternorum digitorum 
latitudinem fenorum vero longitudinem exuperent. (^® res 
mulcoperfpicacius innorefeet exijs.quia Diuorum lacobi.aut 
Michadlis peifolutis votis redeuntes, teflas ea qua dixi magnitu- 
dinedefuis pileis appendunt. Frequentius Romx, quam in qua- 
uisaliavrbe diucndunturcum tcllinis, acpellinibus; magnitu- 
dine quidem iiiglandis, orpore fere obiculan.glabro,fragili, 
pellucido , rotundo , labiis ac tefta tenuibus , Ixuibus , iipu 
autem den titularis. Facile a calido tanguntur: quamobrem mox 
hiantes fua labra pandunt : quo fit Vt paiuni diu abfilitamari, 
quin exanimentur,l(juiqueilhfufrangantur:iuani quoque aquam 
facile amittunt, multafque arenulas recipiunt,a quibus quod elui 
difficile poflunt, vulgo refpuuntur: Sed recentes, & adhuc viux; 
telliniscettepofthabend® nonfnnt.Indigiii* caparozas vel capa- 
rozolas vocant Nam capp® nomine Itali chamas uitellio-unt. 
Moneri autemafe chamxleias, ac fedem in littore mutare, com* 
pertum habeo, qu® res ei innotefeet, qui has in vaic aqua oppleto 
V j itnmcr- 
Defciipti.c 
Garo 
Os 
B i erem fi. 
ti inratus 
I' .--'lier.. 
Ca.ap.^i 
qu® 
Magn® in 
Oceano. 
Caparoza, 
Sedem 
®utant. 
