De Zoophytis. Lib. I V. 
D l^erfa diligant loca, & in varijs genetantut,fecundam fpecietum 
diuctficatem. Quasdam enimnunqaam abfoluuntur,fcdfaxis 
fempet adhaerent,reliqua qua: vagantur,littotibus & planis locisgau- 
dent. Secundam Vrticae genus Ariftotclis, quod corpore eft maiulcu- 
»flip.4.c.6 lo&duro, circa Euboex Chalcidem gignitur tcfte /aPhilofopho. In 
Vrtica par- Oceani faiis>&maxime in Santonico (inu frequens eft Vrticapatua 
Rondeletij.Eius autem cinerea in fcopulisFrefconijs Agathenfisfinus 
repetitur, integra a (axo auelli nonpoteft, tum quia tenacius hscret» 
tum quia mollior facile difeerpitur. Rubra autem quam idem Rofam 
appellari fcribitjfjxis aliquando hxret.aiiquandodblutavagatur. Vi¬ 
dit enim huiufmodi Ytticascam alijs pifeibus captas retibus,quod no 
contingeret (i faxisperpetuo afEixcffem: quoniam cum h*tent,po- 
tius dilcerpuntuc,quam audiuntur. 
ua. 
VI c r V s . 
a Htft.S f.i Tyiiciculis forte incidentibus yefcuntut tefte » Ariftot. Et b Plinius 
X carnecasvcici fcripiit.Dc faxo,inqU!t cPhiloibphus,qua^detcfta 
• Z' ’ - I __ _ _... o/H rrt T 
hlA.^.c 4S 
C Omedebaturolim Vrtica,Ttnuncetiamsquanquam Pythagoras 
tefte «Giraldo prxccperitdifcipulis fuisjVt abftinerSt, quod Ve- iLib.Jefyi 
netis ftimulos aiTerrediceretur j vel vt alij volunt, quodHecatx facta thag-Syfii. 
fit.quemadmodum & ttigla quoque» Philippidei in Amphiarao apud Pythagora» 
iAthenxum; ««noede- 
Ospe TiafiJriKt f/is\ ret VtticaSj. 
Oflreamihi, Lepades,Vrtictuapfofuit: b £»fr. j» 
Quo die Lentulus flamen Martialis inauguratus eft, coena hite fuitt 
Antecoenam Echinos,Pelorides,Balanos,Vtticas,Sic.Macrobius. 
■ — ■ Mihifeftit luce coquutur 
' Vrtici,^fijfufumofumfincifut aurei 
luucnalis, qui iubet his vetiibus vilem cibum parari; (ed de VetiC?» an 
de animali accipiendi fint,dubitatut.Chtyiippus,aitPorphytius, dice- Sus curfl»a 
bar,filem non aliam ob caufam a Deo faiftum elfe, quam vt ma£lare- tus. 
tut (in cibum homini: vt vero iutis etiam, & veluti obiter accidentium 
ciborum frd’fsrag5»A«W«i’,) copia nobis dcelfet,omne genus Oftrca 
ellc fada: item Purpuras, Vtticas, & vatias auium formas: Poft *qui- Quado fltiS 
njBnisc r»nriMC /rrihir ^.liantis i irittlilcrit vn^liraf^c 
^ ___—.f_,I . d^detefta . noiftiumVrtieatumgenuscfculcntiaseffcferibiteyElianus Jimclligit ineliotcs. 
ciii/1.4 C.6 viuit,&pr*natantcspifciculoscicipir,tetinetque,ficut™atiuadmota B autcmxquinoaium,qaodfithybetnotempote,quoeasetiamfum- cLib.j.dtj 
hgminis agi didum eft, deuoratq; in hunc modum quxcunquenadla ' ' - * " ' — j-ei. n. vr ^ 
cftefculenta. Abfolui etiam faxis genus quoddam Vrticx f vtmodo 
dixi) notatum eft,quod & echinos,Sc peflunculoSjin quos oifendetit. 
corrodit. 
O R T V S. NATKRA. 
Vidus. 
m: 
OJus idrm gignendi ijs eft, qui teftainclufis: per rimas enim & 
M .. ..wcauctnas,8i: fauces faxoruin oriuntur,yt tradit Philofophus. Vi¬ 
llum eodem aailore ,quamuis in humore exerceant, nec foris viuerc 
queant,nihil tamen vel aeris,vel humoris recipiunt. Cornelius Si nar¬ 
dus ad Zoographumfcripfit Vtrieas.qux Cochleis & faxis adnafeun- 
tuticum abrumpuntur,mutarecolorera. Peculiatis eis modus venadt 
Vt pifeicu- pifeiculos: tefte Arift. Sentit Vttica,inquit, & manum admotam cor¬ 
ios venctur. ripit:adh*rcfcitq; perinde ac Polypus filis brachijs,ica vt carointume- 
fcat Osmedioin corpore c6tinct,& de faio quafi de tefta viuit:&prx- 
tetnatantes pifeiculos excipit,retincrqueficuci manu hominis admota 
diiftum : deuoratque in hunc modum quacunque naifta eft efculenta, 
aLi, 9.e.4f. a Plinius quoq; Ariftotelcmfccutusait: Contrahit ergo fequam ma- 
xime rigens, Sipranarante pifciculo frondem fuara fparfit, comple- Vj 
«S epfquedeuorat. Alias marcenti fimdis, &iaftitifcpaflafi'icl:u algae 
via:,conta£los (conttaftospifcium qu'dam manuferiptis codex) at- 
trituq; petr^ fcalpenteS pruritum (Dalechampius legit petras fcalpen- 
tesob pruritum) inuadit.Eadem noftupedtinesSc echinos perquit t. 
dumadmoucri fibi manum fentit,colotem mutat,&contrahitur. Ta- 
iiiutct, ^ta vredinem mittit, paulumq, (i fuit interualli, abfeonditur. Hzc ille, 
qui & alibi aiebat vim illis mordacem pruritu ineffe, eandemque qua: 
bHi/f. g.c. terrefttis Vrtiez: quod ante cum fcripfetat h Arift.inquiens: Non ore, 
fcd radtu totius corporis mordent (& prtiritum excitant inftir herbx 
Pugeremo- Vttic*)quod & Scolopendtx marini; faciunt-tiElian. non tam acrem 
re Vrtic* vredinem concitare raemorat,quam Scolopendram.c Oppianus; 
herbx. EU infame perne Ponti Scolopendra marina. 
■f Lib 7. de Corpore terreflri fimilUfed damna doloris 
Htc maiorafacit,fed quis modo cominus illam 
Attigerit, feruet foeda prurigine corpus, 
§laalem Vrtica facit cognomine viUa dolorU 
Pifcanliinfeflaell 
Qijocitea Diphilus Siphinius apud d Athenzum tradit eos, qui Vtti- 
cara marinam colligunt, & conquirunt, manus primum inungere,ne 
prurituautvtcdineinfcftentur. ^ 
Colorem 
quando 
anirn. c.\s. 
c£. a depif. 
Lib.$. 
««UlViil j -- f ..j--- - f «riViaK 
mopetelaudatd Ariftoteles, vt didum eft. Eteum duplex genus Vtti- anim.c.p. 
carum ftatuat, vnum corpore paruo, alterum grandiori Sedaro, hoc dHiJi. 4 ,e .4 
ciboineptius, quam illudeffe tradit. DefctiptusaBcllonio,pr*terqua 
quod exocceti, & mulli auidifllmc appetant, etiam Gtatci hodierno 
Kmpotelibentiflime comedunt ob lentam muccilaginem, quam li¬ 
macum modo emittunt. IndelicijshabeturVrticapatuaRondeletij VrticapaE- 
apud Santones,vbi frequens nafcitur in laxis Oceani.Rubra autem ab 
eodem defctipta efculenta etiam eft, fcd prididta durior. Carne mul¬ 
to duriore eft quartum eius Vrtic*genus, ideoque a menfis teijcitut. 
«Apicius in apparatu aqu*,rme aqua: Defuper, inquit,leuitetcompo- j LH.p 
nes Vrticasmarinas,vtnoncumouis mifccantut:impqnes ad vapore, AppjitatUe» 
vt cum ouis ebullire poffit, &c. Huc referendus Pliiiij locus, vbi ait: 
Alex peraenitadOftreas,Echinof,Vtticas,Cammaros.Gtaci,vtau- 
aorcftBcllonius,hoc tempore plurimas Vtticas ligneo veru tranC- 
fixas,& aliqustuulum affatas primum ex fale & aqqa fcruefaciuntide- 
inde farina cofpergunt, & ex oleo vel butyro in lattagine frigunt. Apud 
Santones 8c Italos primum abluta:, ScleUitetcoift^ ftiguntut.Diphilus 
Siphiniusapud/Athcnxum,fcribitVtticam aluo ducendxidoneam f Lib.p 
eirc,prouoc3telotium,vcntticulum iuuate. Vrtica,&OHa Echinorum, 
Stciufinodi, fuccum alimenti parcum & huraidam prxbent : fcd qui 
aluum fbluat,& vtinam moueat,Mnefitheus. Viticx,inquit Xenocta- 
tes,gratz funtori,£tftomachonoo mediocriter inept* (guftui fuaues, 
fed ftomachoadmodum infuaucs funt Vfottonus: Diphylus tamen 
facit,hoc eft,ftomaeho aptos:) fed affatx elixis accommo¬ 
datiores { affa: elixis ad aluum mouendam magis idone* Wottonus, 
quod non probat Zoographus.) Aluum cient, vrinamque magis mo¬ 
nent, qiix poft purgationem exotex iuita calculos (qux lapillis adhx- 
rcnr.vrinam magis cient,’'}fiJttonus:) lot^&perexiguo falimixtx,at¬ 
que ica parum afperfx funt, vt mediocriter mandi poffint, & aflations 
conctecx,aut verubus, aut curculisfiipcr carbonibus malux, aut far* 
mentorum,vt valenter fbluant. Cum paflb autem,aut vinomulfbjgu- 
ftum excitantes facile concoquuntur,facileque excernuntur, qux vero 
cx pafio & oleo eliiantar, cum alio etiam condimento (forte fine alio 
cotidimcnto,Zoographus) id quidem fetuantjVt lubricxfint,attrahat, 
fcd & explent, & difficulter concoquuntur, & aluum magis relaxant, 
(qux autem coquuntur in paffo vna cum oleo, lubricum quidem illud 
rctincnt,aluumque cient: fcd ventrem replent, & difficulter in venui- 
eulo conficiuntur, Wottonus:) Hxc Xenocrates apud Oribafium in¬ 
terprete loanne Baptifta Rafario. 
V S V S IN MEDICINA. 
proverbia. 
Ab ita aa- 
A Riftophanes inVefpis iubet Sot w ofy^s rlw aiaiXr,iplui Ae<^. 
hoc eft, 4^ ira auferre Vrticam. Scholiaftcs interptetatur^fperi- 
fci tc Vrtica ratem & mordacitatem. Chtyfippus apud 4 Athcnxurn ««A» 
quid. tradithuiurmodifcntentiam;Mi)OTiT’EA<««<ZEc 9 -i d,rcocM<pluj 
a Lib.xo. fimoiupoc , id eft, ne quando comederis oleam, quum habeas Vrticarn 
De Vtticx hyherno tempore^ Oportet illum fentirede herba, non de pifcc, inquit 
cfu proucr- audior adagiorum: Nec vfumadagij video, nifi fi quando fignincabi- 
bimn. muscittcniam vidlns parfimoniam , vt nec vrticx quidem adhibea¬ 
tur aliquid eondimenti. Mihi quidem,vti etiam Zoographo de Vrtica 
marina potius, quam dc herba fentite videtur prouctbium. Herfaa n. 
hyerae vel non citat, vel inepta eft cibo pet id tempus: Matina autem 
hyemc, & capitur, & commendatur, ac pro patadipnio habetur, feu 
condimento quodam,ficut & oliua: xftate autem inepta eft efui,quod 
hHi/l. 4 .c 6 tunc raarcefcatjvt his verbis teftatut 4 Pbilofqphas : Sunt omnes hy- 
Catocaru betnis menfibus carneconftantc,atqucrigidiufcula:atxftatc rarefeut 
tiuido mc- & refbluuntm: prxmadent enim Scmatcent,vt fi tctigeris,facilc difcer -1 
___j;/'__ n.Ilo ronrirn-rrnclli intefirapoteft: 
V T pilosdifpetdantaliquijtefteaGaleno, medicamentumeom- iLih.l.dt.» 
ponunt ex marinis Scoiopcndtis,Vrt!caquc marina,Stellis mari- comp. med. 
nis, nitro ,& amurca ad hxc mixtis, b Pfilothrum efle dicit Vrticam )««. /»«. 
marinam cum aceto fcyllite,ad hocin oleo eoqui.ait Wottonus. Aiut b Lib. 31. z, 
eandcminvinopotamcalcuIofisptodeire,vtau£toteftGalenus.Ca. iq. 
IO marina mifcetut a Trotula medicamento ad maculas oculorum. Carnis T- 
fucritautem fottaffis hxc Vrtica,quxtcftamnonhabet,fcd carnem fus. 
nudam,interiori Oftreorum carni fitnilem. 
C A p V T 
II. 
DE 
frtica SOLVTa, potta 
M arina vulgi. 
SrNONTMA. 
lior. 
p4ntur,atq«edifpcreant. Denique nulla tamifpercuclli integra pqt^: 
ac xftus impatientia faxa fubite interius folcnt.‘'ninrEp «xaAv^oef uQ-t- 
«A»J'«'i«ii EKAEtvTO: id eft, veluti Vrticas edens ante hirundinet 
furiaberis ; Chotusin Equitibus Ariflophanisad Alantopolam;Vbi 
Scholiaftes : Ante hirundines dixit.quoniam pofthirundincin ( vere 
exado) Vrticx nonfunt edendo. Srnfuscftacutiffimo folertiffimoqi 
inecnio.ac fi Vtticas primo vere cdifles: tanquam & illx fua aetir^nia 
in|cnium,ficuti&naftuttiura,(acuant)furatuses:hoceft,callidiflimp 
fur cs. quanquam autem Scholiaftes, tura pro herba, tum pro 
animali Acalephas hic interpretetur, de herba tamen omnmo fen fifle 
videtur Comicus, vt placet Zoographo,hxc enim dum tenera eftvere 
primo editur,Vrtica marina bybcinii menfibus in cibo prxtertur. 
Q V^femper folutapermatcflaauatVrtica.Italis obfexnaToce Porwnaarfi- 
Pottamarina dicityr,GtxcisMongihodieinhoneftoctiamvo-naMong'* 
l*oitaniaima -- - 
es^lo,quod,vt feribit Bcllonius partibus veredis admota, ptuntum, 
ac Venerem. imo etiam ampullas excitet: Gillius turpi eo norainein 
Italia idcirco appellari tradit, quod fpeciem quandam mulieris vulux 
reptxfentet. Ligures hanc appellat Capcllo di marc:Maffilicnfcs Ca- 
peau carnu,quafi dicas pileum carneum. Maffarius, Gillius & Bcllon. 
Pulmonem marinum nominant, contra quos rede difputauit dodif- 1 ulmo m» 
fimus Rondeietiusjvt poftea clarius a nobis dicetur. A Germanis O- tmw. 
ceano finitimis Mccifchu, vocati audio, & a Belgis Snottolf, Sequab- 
bc.Hifpanis.vtnotat MatthiolusNatura dcVieya, &Capacha dc 
Vclha. 
Af^ ^ GENVSt 
ilf' 
•i’, i i 
i 
"4 
/ 
i!?- 
Yi J 
