PEMPTADIS PRIMAE IIB. I. 
De facultatum differentiis,& earumprimis ,hariimqiie ordinibus 
ac gradibus. C A p. i i i i. 
M Edica mentorvm autem facultates complures funt : Quxdam prima: funt 8£ 
dicuntur: aliae fecundx,qux ad has fequuntur: quibus iterum fuccedunt tertix:polle- 
riores quartx,qux a prioribus non pendent,led folis experimentis cognofcuntur. 
Primx facultates ab lpfiseleroentisnulliusinteruentuproueniunt, reliquarum idcirco fa¬ 
cultatum veluti balis &: fundamentum exiftunt; exceptis tamen quartis, qua: no qualitatem 
aliquam manifeftam,fed fubftantix potius formam confequuntur. 
Primx funt,vt calfaciendi, refrigerandi,humeftandi,reficcandi,& qua: per horum coniu- 
gationem nafcuntur: calfaciendi &C humedandi: calfaciendi Si reficcandi: refrigerandi 8 C 
humedandi: refrigerandi & reficcandi. 
In harum medio facultas ell temperata ac moderata, qua: ei, cui admouctur, temperatu¬ 
ra refpondet,(ic vt nec excalfaciat,nec refrigeret,nec humedet,nec reficcet. Reliqua ab ex¬ 
cedente &pra:pollen te qualitate appellantur, in quibus ratio maioris ac minoris exceffus 
confideratut: Neque enim omnium eorum,qua ad medicamentorum materiam referun¬ 
tur, xqueintenfx lunt qualitates; Quadam enim mitiuscalfaciunt,refrigerant, humc&anc, 
aut reficcant: illa paulo amplius: alia multum: nonnulla plurimum. 
Continentur autem illorum receffus certis quibufdam !imitibus,quosordincs,Tag«;»j5y 
Galenus etiam aplfi/aoutiitie numeros: recentiores vero gradus appellant; qui om¬ 
nino quatuor habentur. 
Ad primum ordinem referuntur quacunque a medio ac moderato tam exiguum decli¬ 
nantor non euidenter alterent, fed rationali quadam demonftratione indigent, qua altera¬ 
re oftendantur: veluti Oleum rofaceum,quod eos,qui aduftione tentantur,refrigerat ; refri¬ 
geratos etiam offendit: vnde & magis refrigerare quam excalfacere apparet, fed tamen va¬ 
lida ab eo refrigeratio non percipitur,fed qua: proxima temperiei medix. Atque eodem iu- 
dicandummodo, de iis qux a moderata temperie ad calidum,humidu,aut ficcu declinarut. 
Qux vero manifefte ac euidenter iiccare, humedare, calfacere, aut refrigerare poliunt, 
nec demonftratione opus habent,ea fecundo ordine cenfentur. 
Tertio autem annumerantur his potentiora,qux vehementius, tamen non fumme, qua¬ 
litatem fuam exercent. 
Ad quartum ordinem pertinent.calidaquidem vehementer acria ac vrentia, qualia qux 
exulcerant,& veficasexcitant,&: cruftas faciunt: frigida vero qux ftupefaciunt, ac fenfu pri- 
uant,qux maxime&longiffimeamcdio ac moderato recedunt. 
Siccum autem quarti ordinis nullum eft inuenire, inquit Paulus Aigineta, medicamcn- 
tum,fi non vrat: Nam quod fumme exficcat, id plane vrit, vt Calchitis, Myfi, calx. Tertij 
vero ordinis iiccantium poteft aliquod effc etiam non vrens, quemadmodum qux vehe¬ 
menter adftringunt omnia. 
De CMtdicamentorum partium ac fnbflantia effentia. 
C a p. v. 
D E partium ipforum medicamentorum effentia opcrxprecium fucritpaucisagere,priuf- 
quam ad reliquarum facultatum explicationem pergamus.Citra enim huius cognitio¬ 
nem,fecundx ac certix facultates definiri ac explicari nequeunt. Siquidem hx non folas pri¬ 
mas facultares,fed & partium eifentiam confequuntur. 
Partium autem effentia nonnullis tenuis contigit : aliis vero crallior. Hxc craffarum 
partium & m% pepii: illa vero tenuis effentuj, tenuium partium & Mnlo/sipn , appellantur. 
Tenuium autem partium funt,qux facile in tenues ac minutulas partes diducuntur, fl¬ 
ue,qux celeriter in tenuia foluuntur. 
Craffarum vero partium funt,qux facile in tenuia folui non poffunt,vt dura, folida,lenta, 
vifcida; quarum fubftantia haud friabilis. 
Galenus tenuiffimatum partium aquam & aerem efle oftendit. Promptiffimc fiquidem, 
vt de fimp.med.facul.lib.i.cap.xim.refert,aqua per pilos &veftimcnta profluit, partes ha¬ 
bens diui!ibiles,& qux facile in minuciffimas diftrahi poffunt. Ae'r fimiliter, eodem auftore 
lib.t.cap.xxini.intenuiflimas partes cominuitur,per corpora denfiffimaexquifite penetras. 
Atque idcirco qux tenuium funtpartium,aerexeffcntixac firblfantix participant:cuiuf- 
modi odorata,qux quatenus odorata,tenuis funt fubftantix;Vt Paulus yEgineta teftaturded 
qux craffarum partium, hxc terreftria funt. 
Qwecunque autem tenuium funt partium, eaS£ facultatem fuam liquori alicui, veluti 
A 4 vino 
