De volgende aanteekeningen gaan vergezeld van tien platen. Vier van dezelve zijn vervaardigd naar 
gekleurde teekeningen van den Heer Ver-Huell (*); de andere zes zijn, even als de vroeger medegedeelde 
tafereelen van Nieuw-Guinea, genomen uit de welvoorziene portefeuilles van wijlen de Heeren 
P. van Oort en G. van Raalten, welke geen van beiden het geluk hebben mogen genieten, hunne fraaije, 
onder zoo vele opofferingen en gevaren bijeen gebragte teekeningen en schetsen, in het licht te zien 
verschijnen. De nagedachtenis van deze, onze te vroeg gestorven reisgenooten, blijve ons, ook door 
de gewrochten van hun ijverig kunsttalent, levendig en dierbaar. 
ï. 
Aanteekeningen betrekkelijk Makassar, Bonthain, het eiland Boe ton 
en eenige andere nabijliggende eilanden. 
Het fort Rotterdam te Makassar (-{-), van hetwelk PI. 14 een, van de reede genomen gezigt voorstelt, 
werd, gelijk door Valentyn is aangeteekend, in 1677, tien jaren na den bloedigen slag van Speelman, 
door de Hollanders voltooid. Het is gegrondvest op dezelfde plek, waar de vermeesterde sterkte 
Oedjong-Pandang gelegen was. — Makassar, de hoofdplaats der Nederlandsche bezittingen in de zui¬ 
delijke gedeelten van Celebes ($), ligt aan de westzijde van het eiland, digt bij de zee. Deszelfs omstreken 
zijn, in verre uitgestrektheid, geheel vlak, zoodat het oog alleen in het blaauwe verschiet een vrij hoog ge¬ 
bergte ontwaart. Dit gebergte, hetwelk een gedeelte der keten is, die de groote zuid-westelijke landstrook 
van Celebes in de lengte van het noorden naar het zuiden doorsnijdt, is overal zeer boschrijk; terwijl het 
O deer Q. M. R. Ver-Huell, Ridder der Orde van den Nederlandschen Leeuw, Kolonel en Kapitein ter zee, 
Equipagemeester enzv. te Rotterdam, bekend door zijne Herinneringen van eene reis naar de Oost-ïndiën, 
maalde, gedurende dien Oost-Indischen togt, met eigen hand en bijzondere naauwkeurigheid en uitvoerigheid, eene 
menigte van landgezigten, welke door Zijn Ed. met zeldzame belangloosheid, aan ons tot het doen eener keuze werden 
aangeboden. Wij hebben van deze goedheid een bescheiden gebruik gemaakt, en brengen dien Heer opentlijk onzen 
dank voor de belangrijke aanwinst, welke dit werk daardoor is mogen te beurt vallen. 
(j-) Eigenlijk Mangkasar U). 
($) Onjuist is de opgave van D r . G. Hassel (Handbuch der neuesten Erdbeschreibung, B. 15, p. 601), 
dat dit eiland door de Boeginezen Negri Oran , door de Makassaren Tan na wordt genoemd. De twee eerste woorden 
( Negri O rang) beteekenen in het maleisch letterlijk: eene stad of dorp van menschen; het laatste ( Tanah ) be- 
teekent alleen: aarde, land. Beide uitdrukkingen zijn baarblijkelijk door eenen in de maleische taal geheel onkun¬ 
digen reiziger opgeteekend. Het denkbeeld om aan zulk een uitgestrekt land als Celebes, eenen algemeenen uaam te 
geven, is ten eenen male strijdig met het gebruik en bevattingsvermogen der Indische eilanders, gelijk zulks reeds door 
den Heer J. Crawfurd (Indian Archipelago) omstandig is aangetoond. Wanneer de bewoners in de zuidelijke 
streken van Celebes, en ook die, uit andere deelen des Archipels, van het bedoelde land spreken , noemen zij hetzelve 
óf Tanah Boegis j &>l», het land der Boeginezen) , óf Tanah Mangkasar <ülï, het land der Mangkasaren) ; 
dewijl deze twee volksstammen, van oudsher, niet alleen beurtelings de magtigsten en overheerschers van het geheele 
eiland waren, maar zich ook van alle hunne overige landgenooten steeds het ijverigste op den koophandel en de 
zeevaart hebben toegelegd, en daardoor het best en algemeenst in den Archipel bekend zijn geraakt. 
