95 
II. 
Aanteekeningen omtrent Amboina, Banda, Poeloe Manok 
en eenige andere eilanden dier streken. 
De Chinezen en Arabieren hadden reeds lang de Molukken bezocht en derzelver specerijen aan de 
bewoners van Azië en Europa doen kennen, toen de Portugezen, die onverschrokkene zeehelden der 
zestiende eeuw, in die ver afgelegene zeeën verschenen en de landen ontdekten, wier voortbrengselen 
eene zoo winstgevende vermaardheid erlangd hebben. Deze ontdekkingen, voor zoo verre zij de eilanden 
Amboina en Banda betreffen, hadden plaats in het begin van den jare 1512 (*). Hoe gewigtig dezelve 
ook waren, vooral ten opzigte der geldelijke voordeelen, welke zij beloofden, verliep er toch een tijdvak 
van omstreeks vijf-en-twintig jaren, eer de Portugezen zich te Amboina behoorlijk vestigden. Vóór dien tijd, 
voornamelijk van het jaar 1521 af, bezochten zij dit eiland slechts nu en dan, en vertoefden korter of 
langer aan de kusten, ter inzameling van den kruidnagel. De laakbare handelwijs hunner Gouver¬ 
neurs — met uitzondering van eenen enkelen (Ant. Galvano), welken de geschiedenis als eenen edel- 
aardigen man kennen doet — verwekte gedurig misnoegen en wanorde onder de inlandsche bevolking, 
en bragt haar vaak in opstand, nu eens onderling, dan weder en meestal tegen de blanke vreemdelingen. 
De laatsten echter, te magtig en zich hoe langer hoe meer versterkende, konden door de inboorlingen, 
ondanks alle zamenspanning en de ondersteuning van naburige eilanders, niet worden overmeesterd. 
Eene hartstogtelijke vijandschap had intusschen diepe wortels in de gemoederen der inboorlingen gescho¬ 
ten, zóó, dat zij iedere gelegenheid, die zich aanbood, om de Portugezen te benadeelen, gretig te baat 
namen. Deze lang gekoesterde en ingekankerde haat, maakte het hun tot eene aangename verrassing, 
toen de Hollandsehe vlootvoogd van der Hagen, in het laatst der maand mei 1600, met het schip 
de Zon, voor de kust van Hitoe verscheen, nadat reeds in het vorige jaar de schepen: Amsterdam, 
Zeeland, Gelderland en Utrecht de noord-westkust van Amboina aangedaan, en ook eenige Engel- 
sche vaartuigen zich nu en dan aldaar vertoond hadden. Naauwelijks had van der Hagen het anker 
uitgeworpen, of de hoofden van Hitoe-lama en Noesanivel verzochten zijnen bijstand tegen de Portugezen. 
Na dit aanzoek bij herhaling te hebben afgewezen, stemde hij eindelijk wèl in hetzelve toe, doch zonder 
dat zijne medewerking eenige noemenswaardige gevolgen opleverde. Yóór hij echter Amboina verliet, 
sloot hij eene overeenkomst met de inlanders, waarbij hij hun beloofde, den Portugezen bij iedere 
voorkomende gelegenheid allen mogelijken afbreuk te zullen doen, terwijl de inlanders zich van hunne 
zijde verbonden, eene sterkte voor de Hollanders aan te leggen en den geheelen oogst van kruid¬ 
nagelen, tot zekere vastgestelde prijzen, aan geene anderen, dan aan hen, te zullen verkoopen. In de 
maand februarij 1605 kwam van der Hagen, door onderscheidene aanzienlijke hoofden van Amboina 
(*) Verkeerdelijk wordt in de meeste geschiedkundige en geographische werken, het jaar der ontdekking van Amboina 
door de Portugezen, op 1511 gesteld. De drie schepen, onder leiding van Ant. Abreu, door Alf. de Albuquerque 
in de maand december 1511 van Malakka afgezonden, ter ontdekking der Molukken, bereikten vermoedelijk niet 
voor maart of april van het volgende jaar de genoemde eilanden, vermits zij eerst de noord-oostkust van Java aandeden 
en daar eenigen tijd vertoefden. 
