103 
kaatboom, den mededinger in vermaardheid en winstgeving van den nagelboom, betreft: de aankweeking 
van dezen is te Amboina slechts van zeer ondergeschikt aanbelang, vermits de notenmuskaat-teelt voor 
de markt van Europa, Amerika, China en andere voorname gewesten, zich bijna alleen tot de groep der 
Banda-eilanden bepaalt. Tijdens mijne aanwezigheid te Amboina, nu twaalf jaren geleden, beraamde 
men den geheclen oogst van dien boom op p. m. 30,000 ponden in het jaar; vele noten werden echter 
onrijp geplukt en tot konfijt aangewend. Het duizendtal zoodanige noten, in suiker ingelegd, werd ge¬ 
woonlijk met tien gulden betaald; voor diezelfde hoeveelheid gedroogde noten, met de daaraan gezeten 
hebbende foelie (macis), vroegen de inlanders, van ééne Spaansche mat tot drie gulden. Of de Myristica 
moschata, de edelste van haar geslacht, en over de Moluksehe eilanden algemeen verspreid, oorspron¬ 
kelijk een uitgestrekter gebied tot vaderland bezat, dan de kruidnagelboom, laat zich moeijelijk met 
zekerheid bepalen, daar in den wijden omtrek tusschen Voor-Indië en Nieuw-IIolland, verscheidene 
soorten van Myristica voorkomen, die dikwerf met elkander verwisseld zijn. Op de Molukken zelve, en 
bepaaldelijk op het eiland Ceram, vindt men onderscheidene soorten, bij de inlanders onder verschillende 
namen bekend; zoo ook op Nieuw-Guinea, waar wij, onder meer anderen, eene soort ontdekten, 
welker vruchtkern naauwelijks de grootte heeft eener hazelnoot. Nog andere soorten van dit geslacht 
heeft men op Nieuw-Holland, op de Timorsche en groote westelijke Sunda-eilanden, en in onderschei¬ 
dene deelen van Zuid-Azië waargenomen, wier vruchten echter meerendeels zonder smaak of geur 
en van geenerlei waarde zijn. 
Een derde belangrijk gewas, mede op de Moluksehe eilanden te huis behoorende en, even als de 
beide voorgaande, van groot nut voor derzelver bewoners, is de kanari-boom (Canarium commune). 
Deze hoogstammige, fraaije boom wordt veel gebezigd tot het beschaduwen der kruidnagel- en noten- 
muskaatboomen, voor welke eene sterke zonnehitte, bijzonder in den jongeren leeftijd, zeer nadeelig is. 
De kanaii-boom is, zoowel uithoofde zijner hooge, breedgetakte kroon, als wegens den aanmerkelijken 
ouderdom, dien hij bereikt, bijzonder tot dit doel geschikt. Yalentyn verhaalt, in het dorp Soja, boven 
op het gebergte van dien naam, eenen dusdanigen, zeer grooten boom gezien te hebben, van welken de 
inlanders beweerden, dat hij meer dan twee honderd jaren oud zou zijn. De stam had eenen omtrek 
van ruim twee vademen. De vrucht van den kanari-boom gelijkt veel naar eene groote, blaauwe pruim, 
en bezit in haren bolster eene hardschalige noot, waarin eene sneeuwwitte kern besloten is, in smaak 
genoegzaam overeenkomende met den verschen amandel. Zij erlangt hare rijpheid in het begin der 
drooge moeson (october en november), en wordt óf versch gegeten óf ter bewaring in den rook gedroogd. 
De inlanders vermengen de fijn gemaakte kern met sago- of rijstmeel, tot allerlei soort van gebak, 
biood enzv., alsmede tot het kruiden van hunnen Sambal , gemeenlijk uit groenten, gedroogde garnalen 
of visch toebereid en bij de rijst als eene toespijs gebezigd wordende. Die kern strekt hun echter het 
meest tot nut, doordien zij uit dezelve eene olie bereiden, welke smakelijk en geurig, en tot verschillende 
einden in de keuken van dienst is. Uit de menigte aromatieke gewassen, waarmede de natuur de 
Moluksehe eilanden heeft bedeeld, worden buitendien nog vele andere oliën gewonnen, onder welke 
de Kajoe-poetie-olie eene der beroemdsten is. Dat deze uit eenen boom getrokken wordt, die, uithoofde 
van zijne witte schors, in het Maleiseh Kajoe-poetih , dat is )>wit hout”, genaamd is, vindt men reeds 
bij de oude schrijvers over die gewesten aangeteekend. Niet alle Fohon Kajoe-poetih — met welken 
