naam de inlanders onderscheidene verwante boomsoorten bestempelen — leveren echter olie, althans 
niet van de gewenschte hoedanigheid. Tot de bereiding dezer zelfstandigheid, die door destillering uit 
de bladeren van slechts eene soort, de Melaleuca cajuputi, gewonnen wordt, bezigt men te Amboina 
meestal koperen gereedschappen, welke van tijd tot tijd door Europesche handelaren derwaarts worden 
aangebragt. Eene gewone wijnflesch vol van deze olie koopt men te Amboina voor 3_4 gulden. Zij 
wordt bij koortsachtige ongesteldheden inwendig als zweetdrijvend middel toegediend; doch tot uit¬ 
wendig gebruik als een heilzaam middel tegen rheumatismus, verlamming der ledematen enzv. inzon¬ 
derheid aangeprezen. De inlandsche Christenen bereiden nog meer andere welriekende oliën, in den 
Archipel onder den algemeenen naam van Minjak-Ambon (Ambonsche olie) bekend; als b. v. uit de 
rijpe vrucht en de bladeren van den kruidnagelboom, uit de koelit-lawang (schors van Cinnamomum 
xanthoneurum), uit de kananga- (Uvaria cananga), tsjampakka- (Michelia champaca) en 
andere geurige bloemen, bloesems en bladeren. Deze aetherische oliën zijn vooral zeer gezocht bij 
de vrouwen, welke het ligchaam met dezelve wrijven, en er aan de kokosolie, die zij als pomade voor 
het hair bezigen, eenen aangenamen geur mede geven. — Uit den kruidnagel, zoo als die in den handel 
voorkomt, vervaardigen de Amboinezen voorts ronde, ovale en vierkante doosjes, fruitmandjes en zelfs 
kleine vaartuigen, welke niet zelden voor meer dan honderd gulden verkocht worden. Onder alle deze 
verschillende voortbrengselen uit het plantenrijk, van welke sommige, door verdere bewerking en kunst¬ 
vlijt, aan vele handen arbeid en ook belangrijke voordeelen verschaffen, is nogtans de sagopalm (*) verre¬ 
weg het kostbaarste geschenk, waarmede de natuur die schoone aardstreek begiftigd heeft. De sago¬ 
palm, de kokos-, lontar-, dadel- en waaijerpalm, de broodboom en de verschillende pisangsoorten 
kunnen als ware paradijs-gewassen aangemerkt worden, naardien zij in de eerste behoeften van den 
menseh, zonder zijne bemoeijing, ruimschoots voorzien. Het is waar, verzadiging zonder arbeid maakt 
(*) De onderscheidene soorten van sagopalmen zijn, volgens den tegenwoordigen toestand der wetenschap, door de 
kruidkundigen nog niet behoorlijk onderzocht. Rumphius spreekt in zijn Herbarium Amboinense (T. I. p. 75) 
■van vier soorten, aan de Amboinezen onder de namen van Lapia Toeni, Lapia Ihoer of Ikoel , Lapia Makanaroe 
en Lapia Molat bekend. De drie eersten, welker bladstelen met min of meer lange doornen bezet zijn, schijnen uit¬ 
sluitend aan de oostelijke streken van den Indischen Archipel toe te behooren; maar de laatstgemelde, die geene doornen 
heeft, vindt men ook veel op de westelijke eilanden, waar zij bij de Maleijers en Sundanezen onder den naam van 
Kierai bekend is. In de Molukken wordt de Lapia Toeni (a) het meest aangekweekt, vermits deze soort niet alleen 
de grootste hoeveelheid en het beste meel ter bereiding van brood, maar ook zeer goede Gabba-gabba (naam van de 
middelrib der bladeren) voor de beschotten der huizen en tot andere doeleinden oplevert. Het meel van de Lapia Molat 
wordt intusschen voor de fijnste soort gehouden, en daarom tot de bereiding van den bekenden stijfselachtigen brij, 
Papeda genaamd, bij voorkeur aangewend. Op Java daarentegen en op andere westelijke eilanden des Archipels, waar 
het loof van dezen palm hoofdzakelijk tot dekking der huizen wordt gebezigd, dient zijne meelachtige zelfstandigheid 
den menseh zelden tot voedsel: eensdeels dewijl aldaar een overvloed van voedzamere graansoorten voorhanden isander¬ 
deels , dewijl de groeikracht des booms, door de herhaalde berooving van zijn loof, wordt onderdrukt, en dienvolgens 
het zoogenaamde merg zich niet behoorlijk kan ontwikkelen of de noodige rijpheid erlangen_De naauwkeurige Rumphius 
merkt (1. c. p. 64) uitdrukkelijk aan, dat de naar Europa overgevoerde korrelige sago niet, gelijk velen gelooven, 
uit den eigenlijken sagopalm bereid wordt; doch dat dit artikel van den sagoweer- of gamoetopalm afkomstig is en 
het meest op Borneo wordt gewonnen, waarom dit korrelige sagomeel ook door de inlanders gewoonlijk Sagoe-Boernie 
genaamd wordt. — Het merg der Cycadeae is over het algemeen bij de bewoners der Indische eilanden weinig geacht. 
(a) Door Rumphius met den systematischen naam van Sagus genuina bestempeld, maar door de nieuwere Botanisten onder dien van 
Sagus Rumphii en Metroxylon sagus begrepen. 
