AANHANGSEL, 
behelzende een kort overzij omtrent den staat onzer geographische kennis 
van de Molukken en der zoogenaamde Zuidooster-eilanden. 
Over het geheel kan men zeggen, dat de eilanden, ten getalle van meer dan tweehonderd, welke tusschen 
Celebes en Nieuw-Guinea, en de paralellen van 5° N. breedte tot 10° Z. breedte zijn gelegen, in alle opzigten nog 
zeer onvolledig bekend zijn. Van vele der grootere, zijn de kusten nog niet behoorlijk opgenomen, en van de meeste 
kleinere is de ligging en het eigenlijke getal nog zeer onzeker. Dit blijkt uit alle kaarten en wordt door iedere nieuwe 
astronomische bepaling bevestigd. Het verschil in lengte bedraagt dikwerf niet slechts minuten, maar zelfs graden, 
gelijk, onder anderen, eenige der door ons in den loop onzer Schetsen opgegevene voorbeelden aantoonen. Wij 
zouden het getal zulker onzekerheden nog aanmerkelijk hebben kunnen vergrooten, indien dit lot wezentlijk nut voor 
de zeevaart had kunnen geschieden; de opgaven daaromtrent, door ons in verschillende rapporten en onuitgegevene 
kaarten aangetroffen, zijn echter dikwerf te zeer uiteenloopende en dragen die kenmerken van naauwkeurigheid niet, 
om tot eene beslissende uitkomst te kunnen leiden. Wij mogen dus veilig de onderhavige aardstreek als een ruim en 
veelbelovend veld beschouwen voor geographische onderzoekingen in het algemeen: want verreweg nog gebrekkiger 
dan onze hyclrographische kennis, is die der binnendeelen van de bedoelde eilanden. Eenige weinigen uitgezonderd, is 
ons van dezelve alleen het uiterlijk aanzien bekend, in zoo verre slechts als zij zich bergachtig of vlak vertoonen. Hoe¬ 
danig echter de meer bijzondere gesteldheid van hunnen bodem en grond is, welke plantaardige en dierlijke voort¬ 
brengselen zij bevatten, ja, door welke verschillende volksstammen zij bewoond worden: dit zijn voor ons even zoo 
vele hoogstbelangrijke als duistere vraagpunten. Belangrijk mogen die vragen hecten, niet slechts uit een weten¬ 
schappelijk , maar ook en vooral uit een handel- en staatkundig oogpunt beschouwd. Een ieder, die onbevooroordeeld 
daarover nadenkt, en het oog niet alleen op het tegenwoordige, doch ook op de toekomst gevestigd houdt, zal dit 
gemakkelijk bevroeden. 
Er zijn vooral eenige eilanden en groepen van eilanden, welker naauwkeurige bekendheid ons inzonderheid wen- 
schelijk en nuttig toeschijnt. Wij stippen onder dezulken hier alleen aan: Gilolo, dat, onder de eigenlijke Molukken, 
uithoofde zijner noordelijke ligging en aanzienlijke uitgestrektheid, het meeste belang inboezemt; en voorts de Aroe- en 
Tenimber-eilanden, in het zuid-oostelijke gedeelte van het bedoelde gewest. De beide laatstgenoemde groepen worden 
jaarlijks (gelijk reeds vroeger, bl. 122, van de Aroe-eilanden, in het kort is aangeteekend) door een groot aantal 
vreemde eilanders bezocht, en zouden uit dien hoofde, met der tijd, misschien gewigtig voor scheepvaart en handel 
kunnen worden. Door het hernieuwen der oude betrekkingen met hunne bewoners, en door die betrekkingen meer 
en meer aan te kweeken en uit te breiden, zoude de kans ontstaan van langzamerhand zooveel wetenschappelijke 
kennis van deze oostelijke grenslanden onzer Indische Bezittingen te erlangen, als tot onfeilbaren maatstaf tot de 
beoordeeling hunner materiële waarde zoude kunnen strekken. Dat dezelve tegenwoordig, naar evenredigheid, weinig 
opleveren, is eene bedenking, die niet in aanmerking kan worden genomen. Bijaldien hunne bewoners even beschaafd 
waren als de Javanen — en zullen zij tot dien trap van beschaving niet kunnen gebragt worden? — indien zij, 
gelijk dezen, gedurig tot den arbeid werden aangespoord en de door hen aangewende moeite steeds billijk beloond 
zagen, zouden dan de bosschen en wildernissen, welke zich thans vaak tot het zeestrand uitstrekken, niet weldra 
gedeeltelijk verdwijnen en voor winstgevende vruchtbare velden plaats maken? De aaid dei menschelijke natuur Iaat 
zulks met grond veronderstellen. Sprekende bewijzen van snellen vooruitgang, zonder aanwending van geweld hoe- 
