128 
genaamd, leveren vele eilanden van den Stillen Oceaan, met name die der Hawaii-groep. Wij zijn er dan ook verre 
van af, veranderingen, als de bovenaangeduide, door middel van geweld of dwang, te willen zien invoeren; integen¬ 
deel: zedelijke invloed, op ondervinding gegrond en met oordeelkundig beleid toegepast, zoude daarbij het meeste 
moeten verrigten. De Nederlandsche Bezittingen in die verwijderde gewesten, zijn zoo uitgestrekt, dat er zeker nog 
veel tijd, misschien nog eeuwen zullen verloopen, eer zij alomme onderzocht, eer al hare bronnen van welvaart en 
geluk voor de Koloniën en het Moederland, behoorlijk bekend zijn en, in één woord, eer hare wezentlijke belan- 
rijkheid naar waarde zal kunnen geschat worden. Behalve de Ambonsche eilanden (met uitzondering van het groote 
Ceram), de Banda-eilanden, Ternate en eenige kuststreken op andere Molukken, is ons omtrent al de overige eilanden 
van dit gedeelte des Archipels, op den huldigen dag niet veel meer bekend, dan reeds voor meer dan ééne eeuw door 
Valcntyn en Rumphius van die oorden is geschreven geworden. Wij willen hier, tot nadere staving van het geze-de, 
behalve het reeds genoemde Ceram, slechts nog een zeer in het oog loopend voorbeeld aanhalen, namelijk het eiland 
Boeroe, van hetwelk, in weêrwil zijner ligging nabij Amboina, en ondanks zijner, in meer dan een opzigt merkwaardige 
physische gesteldheid, nog geene andere dan zeer oppervlakkige en naar den tegenwoordigen toestand der wetenschap 
zeer ontoereikende berigten in het licht zijn verschenen. Al hetgene wij omtrent het binnenland weten, dagteekenl 
schier alleen van vroegere tijden. De voormalige Oost-Indische Compagnie had haren ondernemingsgeest, in het tijdvak, 
dat hare zaken ten toppunt van bloei stonden, naar alle rigtingen uitgestrekt; reeds in 1623 had zij verbindtenissen 
met de bewoners der Aroe-eilanden aangeknoopt en vervolgens onderscheidene verbonden met hen gesloten; zij had 
tevens op een dier eilanden (Wokan) eene sterkte aangelegd, welker bouwvallen nog aanwezig zijn. De geographische 
bggmg der Aroe-eilanden nabij de kust van Nieuw-Guinea, mitsgaders hunne eigene aanzienlijke uitgestrektheid en 
volkrijkheid , hebben ongetwijfeld hoofdzakelijk tot die maatregelen aanleiding gegeven. 
Wij zullen hier in geene nadere bijzonderheden treden, aangaande de voor handel en nijverheid nuttige gewassen, 
tot wier aankweeking het luchtgestel der Zuidooster-eilanden en hun, deels heuvelachtige en drooge kalk- en zand¬ 
bodem, deels vlakke en v§tte alluviale grond, ons allezins gunstig toeschijnt. Bevordering der veeteelt, waaraan die 
eilanden doorgaans zoo arm zijn, zoude in den beginne, als een der gemakkelijkste en zekerste middelen tot de ver¬ 
spreiding van welvaart en het opwekken van behoeften, strekken kunnen. De Alfoercn, hoe onbeschaafd ook van 
zeden in het algemeen, hebben nogtans dit voor vele andere wilde volken vooruit, dat zij aan eene vaste woonplaats 
zijn gehecht, en ook niet zoo traag van aard en onverschillig voor de verbeteringen van hun lot zijn, als de meeste 
Zuid-Amerikaansche wilden. Aan het vellen van bosschen en het aanleggen van tuinen zijn zij reeds gewoon. Zij 
bezitten onderscheidene aard- en peulvruchten, en planten somtijds ook eenig suikerriet, mais en rijst; men weet, dat 
het plantenrijk hun voornaamste levensonderhoud oplevert, voornamelijk het sagomeel. Uit het dierenrijk verstrekken 
hun hoofdzakelijk visch, mosselen, krabben en kreeften, het vleesch van wilde varkens enzv. tot voedsel; hun tam 
vee schijnt alleen in varkens, geiten en hoenders te bestaan. Omtrent de in het wild levende dieren, weten wij van 
de Aroe-eilanden nog zeer weinig; van de Key- en Tenimber-eilanden niet het allerminste. Nimmer nog zijn deze 
drie groepen door een’ natuurkundig reiziger bezocht. De Heer Kolff gewaagt in zijne Reize, van wilde koeijen, door 
hem op Timor-lawut opgemerkt. Hij beschrijft dezelve als zijnde zwart van kleur, met regtopstaande horens en van 
de grootte eener Europesche tweejarige koe. Deze beschrijving doet aan de Antilope depressicornis denken. Indien 
zich deze onderstelling bevestigt, is de verspreiding van dit dier zeer merkwaardig. Het is echter vermoedelijk eene 
onbekende soort van Antilope. Op het vijf graden meer westwaarts gelegene groote Timor, hebben wij, behalve een 
hert, geen herkaauwend wild dier aangetroffen. — In het volgende stuk zullen wij onze aanteekeningen betrekkelijk 
het laatstgenoemde eiland mededeelen; hier echter achteden wij het niet overbodig, dit woord ter vestiging der 
opmerkzaamheid, neder te schrijven. Van welk een groot aanbelang de Overzeesche Bezittingen voor het Moederland 
zijn, behoeft evenmin betoog, als dat dat belang alleen door een naauwkeurig onderzoek van den toestand des lands 
en van deszelfs bewoners kan gekend en bevorderd worden. En, wat een ijverig, verstandig en vaderlandslievend 
Bestuur in dat opzigt vermag, daarvoor behoeven wij slechts een’ blik te werpen op de geschiedenis van Java, gedu¬ 
rende de laatst verloopene tijden! 
