137 
De kaart van Timor’ s westelijk gedeelte, aan deze berigten toegevoegd, geeft een algemeen overzigt 
van de gesteldheid des lands en zijner statistieke verdeeling, voor zoo verre wij omtrent dit een en ander 
tegenwoordig kennis dragen. Dezelve is met groote zorg, deels volgens de beste bronnen (*), deels 
» manschappen werden op de volgende wijze verdeeld. De Kapitein, Doctor Wilson en 17 matrozen gingen in de 
y> barkas; de eerste stuurman met 11 matrozen in de groote sloep, en de tweede stuurman met 7 matrozen in de jol. 
» Omstreeks den ondergang der zon bleef er geen twijfel meer over, dat het schip weldra in diep water zoude weg- 
» zinken. In den nacht werd het weder stormachtig. Den volgenden ochtend zagen wij niets meer van het schip en 
» onze ecnige hoop was alstoen op Timor-Koepang gerigt.” 
Ettelijke jaren geleden (in 1838) hebben de Engelschen op nieuw post gevat aan de noordkust van Nieuw r - 
Holland in Port Essington (gelegen op 11° 30' Z. breedte en 132° 20' 30" Ooster-lengte van Gr.). Hel staat intus- 
schen te bezien of het daarmede, bij al de groote verwachting, welke men van deze nieuwe onderneming koestert, 
en die op geen geringer doel zoude zijn gerigt, dan om een tweede Singapoer, in het zuiden der Indische eilanden 
te slichten, wel beter zal gaan, dan met het, veertien jaren vroeger, op het nabijgelegene Melville-eiland gevestigde 
Britsche etablissement. Het laatste was van korten duur. Het dagteekende van het jaar 1824; maar toen, in 1829, 
eene brik van Timor-Koepang, met ongeveer 70 stuks buffels aldaar aankwam, vond men Raffles-baai en geheel 
Melviile- en Bathurst-eiland door de Engelschen verlaten ; zoodat de brik, in stede van eene goede, eene zeer slechte 
rekening maakte, vermits er, tegen de moeson terugkeerende, ten gevolge der hevige bewegingen van het vaartuig, 
en door gebrek aan voedsel voor de buffels, meer dan tweederden van dezelve stierven en in zee werden geworpen. 
(*) Wat de kusten betreft, voornamelijk naar de hydrographische kaarten van Flinders en Freycinet, daar mij de 
boven vermelde, bij het Ministerie van Koloniën berustende kaart, onbekend was, toen ik de mijne zamenstelde. 
Ten opzigte der namen van de verschillende uithoeken, ben ik echter mijne eigene navorschingen gevolgd, vermits 
aan sommige derzelven, langs de noordkust van Timor, door de Europesche zeevaarders willekeurige namen zijn 
toegekend, en van andere de inlandsche namen zeer onnaauwkeurig en misvormd, in al de voorhanden zijnde kaarten 
zijn opgegeven. Alvorens tot eene verklaring dier namen over te gaan, moet ik aanmerken, dat vele derzelven 
zuiver Maleisch zijn, hetgeen vermoedelijk daaraan moet worden toegeschreven, dat de Timorezen, zich bijna vol¬ 
strekt niet op de zeevaart toeleggende, of liever, met een’ sterken tegenzin voor haar vervuld, het Maleisch de 
algemeene taal is, in welke door de Boeginezen, Makassaren, Cerammers en andere nijvere en ondernemende volks¬ 
stammen van den Indischen Archipel, de kusthandel gedreven wordt. De op mijne kaart voorkomende namen, 
van de Z. W. punt van Timor, noord-oostwaarts op, langs de kust volgende, vindt men daar: Oisina, hetwelk 
zuiver Timoreesch en zamengesteld is uit de woorden oi water, en sina , den eigennaam eener nabij dien uithoek 
in zee uitslroomende rivier. Balmoetoeng schijnt mij toe te zijn zamengesteld van jb hala volk, krijgslieden, 
en memo tong snijden, ter herinnering veelligt, eener eertijds omtrent die plaats voorgevallene schermut¬ 
seling tusscben verschillende legerbenden. Pakoe la , meen ik te moeten afleiden van pakoe spijker, en het 
toevoegsel a! lak , ter aanduiding van de aan dien hoek puntig uitstekende klippen. Siljiana kan ik evenmin vertalen, 
als met eenige juistheid opgeven, aan welken tongval die naam ontleend is. Koeroes beteekent; mager. 
Mas goud, vermits niet ver beoosten dien hoek, de wateren van eene zoogenaamde Goudrivier zich in zee 
ontlasten. Gemoekh (($*£) beteekent: vet. Binino , waarschijnlijk aldus genaamd naar een daaromtrent gelegen 
dorp van dien naam. Batoe-mejrah , is zamengesteld uit eub steen, rots, en rood: dus ontleend van rood¬ 
kleurige klippen. De naam Hornay moge, ter altijddurende gedachtenis aan den, van de Hollanders op Solor, naar de 
Portugezen te Liefauw, overgeloopenen vlugteling, bewaard blijven. Batoe-poetih , zinspeelt door het achterste bij¬ 
voegelijke naamwoord (£y) op de zich aldaar wit vertoonende rotsen. — Strekken wij dit taalkundig onderzoek ook 
over eenige nabijliggende eilanden uit, dan treft in dit opzigt onze kritiek, in de eerste plaats, het, ter noordzijde van 
Timor gelegen eilandje Batoe, hetwelk op alle kaarten Goula-batou heet. Maar Goela-batoe (naar onze spelling) 
beteekent in de Bahasa dagang of taal des handels, kandij-suiker. Deze toepassing laat zich, mijns erachtens, 
niet wel verklaren. Waarschijnlijk is het woord Goela , door misvatting, van Poeloe of Poelaw (j! J') verbasterd, 
en de naam van Poeloe-batoe (rotsachtig eiland) komt het bedoelde eilandje met het volste regt toe. Voorts merken 
wij hier nog aan, dat, in stede van Cambi , gelijk op sommige zeekaarten, een eilandje tusschen Wetter en Ombay 
gelegen, opgegeven staat, Kambing (jLy&if geit) geschreven dient te worden. Zoo ook, in het Hollandsch, P. Samaaio , 
in plaats van P. Semao; P. Saivoe , in plaats van P. Savu, enzv. 
Land- en Volkenkunde. 
35 
