139 
houdende droogte, geheel droog vallen. Zoodanig is het met het grootste gedeelte der Timorsche 
rivieren gesteld, ofschoon er ook eenige zijn, welke het geheele jaar door, rijkelijk van water zijn voorzien 
en, nabij haren mond, eene vrij diepe en breede bedding bezitten. Onder deze is, in het westelijk 
gedeelte van Timor, eene der aanzienlijkste, de rivier van Koepang, die digt bij hare uitwatering eenige 
honderden voeten breedte en ongeveer negen voeten diepte heeft, zoodat zij voor Padoewakan’s en 
andere inlandsche vaartuigen, eene veilige haven aanbiedt; zulks strekt zich echter niet verder uit, dan 
tot den korten afstand van een paar honderd roeden, vermits haar steenig bed weldra te ondiep en baar 
stroom te sterk wordt. De diep uit de binnenlanden komende Noi Miena, aan de noordkust, de rivier 
van Soetrana, die van Oikoesie, Atapoepoe, Batoe-gedeh enzv., zijn evenmin, op eenigzins groote afstan¬ 
den landwaarts in, met eene boot bevaarbaar, en ditzelfde valt ook aan te merken omtrent al de groote 
rivieren, welke ter zuidzijde van het eiland in zee uitstroomen. 
Het luchtgestel van Timor, bepaaldelijk van de ons nader bekend gewordene westelijke helft, is, 
even als in het algemeen de gesteldheid van het land zelf, schier de wedergade van hetgeen, in 
beide opzigten, Nieuw-Holland hier en daar oplevert. Het wijkt aanmerkelijk af van het voortreffelijke 
klimaat der Molukken, zoowel als van dat der westelijke Sunda-eilanden; met de laatsten heeft het in 
zoo verre nog de meeste overeenkomst, dat de beide moesons zich in de hoofdeigenschappen door de¬ 
zelfde verschijnselen kennen doen. De westmoeson, namelijk, welke gewoonlijk tegen het midden 
van november begint en tot april voortduurt, brengt veel regen aan en gaat meest altoos van eene som¬ 
bere, betrokkene lucht vergezeld, welke dikwerf eenen zeer nadeeligen invloed op het dierlijke ligchaam 
heeft (*); terwijl gedurende de oostmoeson de dampkring meestal helder is, de regens matig zijn, en 
het weder over het geheel, in weerwil der alsdan heerschende hitte, geenszins ongezond kan genoemd 
(*) De ongezondheid van het luchtgestel neemt, na hevige stormvlagen en veelvuldige regens, in dit jaargetijde soms 
in zulke mate toe, dat zij zich in hare uitwerkselen, vooral aan vreemdelingen, op eene allerschrikbarendste wijze 
kennen doet. Zoodanig kenschetste zich, onder anderen, het regensaizoen van 1828 op 1829, tot voorbeeld waar¬ 
van wij, behalve hetgene door ons zelven is ondervonden en reeds aangevoerd, nog het volgende kunnen mededeelen. 
Een paar maanden na onze komst te Koepang, dus in het begin der westmoeson van 1828, kwam een Engelsche 
walvischvanger daar ter reecle, de equipage van een ander verongelukt schip medebrengende. Met toestemming van 
den Resident werden tien man van deze schipbreukelingen te Koepang aan land gezet, welke aldaar bleven, met 
oogmerk, om bij de eerste goede gelegenheid, hetzij regtstreeks naar Engeland, of wel elders naar eene voorname 
plaats van Indië, te worden vervoerd , aangezien de walvischvanger nog slechts weinig gevangen had, en met zooveel 
manschap aan boord, zijne taak niet goed kon ten uitvoer brengen. De tien matrozen, meest jonge en sterke knapen, 
werden bij verschillende Europesche afstammelingen ingelegerd. Het moge zijn, dat sommige van hen, of door het 
al te rijkelijk gebruik van sterke dranken, of door zich ligtvaardig aan hitte en vocht bloot te stellen, geene genoeg¬ 
zame zorg aan het behoud hunner gezondheid besteed hebben; hoe dit zij, de een na den ander’ werd weldra ziek 5 
de meesten kregen de koorts; eenigen leden aan buikloop, en toen wij in de maand junij 1829, van eenen togt naar 
het kindschap Amarassie, te Koepang terug kwamen, vernamen wij, dat allen, op twee na, die kort te voren naar 
Europa waren vertrokken, schielijk na elkander gestorven waren. — Ook de achtingswaardige Zendeling Le Bruijn, 
een man in den bloei van zijn leven, welke gedurende de tien jaren, die hij in dit gewest doorbragt, genoegzaam 
altoos de beste gezondheid had genoten, stierf in de maand mei van hetzelfde jaar, aan eene heete koorts, terwijl ook 
zijne echtgenoot, eene vorstendochter van Amfoang, die, gelijk haar geheel stamhuis, de Hervormde kerk is toege¬ 
daan, van deze ziekte werd aangetast. Er was, over het geheel, in dien tijd bijna geen huis te Koepang, waar niet 
een of meer personen ongesteld of gevaarlijk krank lagen. 
