221 
Het landschap Ambenoe (*) of Nei-benoe, ligt aan de noorder zeekust en wordt, van de landzijde, 
door Amfoang, Sonabay, Oikoesie en Noimoetie begrensd. Zijne bevolking zoude tusschen de 12000 
en 15000 zielen bedragen, welke opgave echter, gelijk bij schier alle landschappen van Timor, op 
eene geheel oppervlakkige schatting berust. De toenmalige vorst, aan welken, gelijk reeds gezegd is, 
door het Portugesche Gouvernement de titel van Kolonel werd geschonken, maar die ten eenemale 
onafhankelijk regeert, belijdt de Roomseh-Katholieke Godsdienst, en had bij den doop de namen 
Domingus Franciscus ontvangen, zijnde zijn geslachtsnaam Kolemanobais. Het bestuur van Ambenoe 
is onder vier Fettors (Sieko) verdeeld, welke ieder vier groote Tomokongs en een aantal kleinere hoofden 
onder zich hebben. Het gedeelte land, door den vorst zelven geregeerd, heet Bakie. Als een bond¬ 
genootschappelijk onderdeel van Ambenoe, waartoe het eertijds geheel behoorde, is Oikoesie te be¬ 
schouwen. Eenige geschied- en staatkundige bijzonderheden, ons aangaande dit landschap medegedeeld 
en niet algemeen bekend, erlangen hier eene korte vermelding. 
Oikoesie was in de zestiende eeuw en vroeger eene druk bezochte handelplaats, alwaar zich allengs 
vele Makassaren, Boeginezen en andere ondernemende, vreemde eilanders met der woon vestigden. 
Door hunne meerdere beschaving en de daaruit voortvloeiende hulpmiddelen ter bevordering van hunne 
belangen, breidden zij hunnen invloed spoedig uit, maakten zich weldra meester van het hoogste gezag 
en werden de onderdrukkers der regtmatige bewoners van het land. Een Arabisch koopman, Kosta 
geheeten, met zijn vaartuig ter reede van Oikoesie liggende, werd op zekeren dag door eenige inlandsche 
(*) Bij verkorting zamengesteld van dma vader, en benoe vriend. Het verdient opmerking, dat het woord dma , 
vermoedelijk in den overdragtelijken zin van voornaamste, eerwaardigste, in vele Timoresche namen van land¬ 
schappen en personen als adject. praefix voorkomt; en voorts niet slechts in het Rottineesch en Sawoeneesch, maar 
ook in den tongval der 25° noordwaarts van daar wonende Tagalen, en in dien der 16° westwaarts wonende 
Sundanezen, mitsgaders in het Lampongsch op Sumatra, bij de Boeginezen op Celebes en bij onderscheidene Moham- 
medaansche volken ter west- en zuidkust van Borneo, de beteekenis van vader heeft, zijnde dit woord in de aangeduide 
Borneosche landstreken echter alleen bij geringe lieden in gebruik, terwijl de aanzienlijken, even als in het Iloog- 
Javaansch, rdima zeggen. De Madurezen daarentegen gebruiken gewoonlijk, met weglating van de voorste a , het 
éénsylbige ma, voor vader, en derhalve, even als ama in de bovengemelde tongvallen, juist in eene tegenovergestelde 
beteekenis van het Maleisch, in welke taal, gelijk men weet, beide woorden voor moeder, en de zoo welbekende 
klanken van bdpa en pa , voor vader, gebezigd worden. 
Bij het doorlezen van Wilhelm von Humboldt’s groot en geleerd werk: Ueber die Kawi-Sprache auf der Insel 
Java, B. 1, S. ccclvih, vind ik uit de Birmansche taal een voorbeeld aangehaald, hetwelk, de afwijking in den 
materielen vorm afgerekend, in wezentlijkheid juist op onze geopperde vooronderstelling nederkomt. Hetzelve luidt 
woordelijk aldus: x>Bei der Zusammensetzung der Nomina unter einander finden sich Falie, wo dasjenige, 
welches das letzte Glied ausmacht, sich so von seiner ursprüngliches Bedeutung entfernt, dass es zu einem Suffix 
allgemeiner Bedeutung wird. So wird ama , Weib, Mutter, mit wegwerfung des a , zu ma abgekürzt, und fügt 
dann dein ersten Gliede des Compositums die Bedeutung des Grossen, Vornehmsten, Hauptsachlichen hinzu: 
tak [tet~) , das Ruder, aber tak-ma , das hauptsachliche Ruder, das Steuerruder.”— De Timorezen schijnen 
bij de zamenstelling van het woord ama met een ander subst., adject. of verbum, het al of niet bijbehouden van 
de achterste a , van de welluidendheid afhankelijk te maken. In Amakono, zamengesteld met kano steken 
of doorsteken (hiernaar is de op bl. 197 gegevene vertaling te verbeteren), welke naam later op het, door dat 
ligchamelijk sterke volkshoofd of zijne nakomelingen, bestuurd wordende gedeelte land is overgegaan, mitsgaders in 
de namen: Amarassie, Amanoebang en m. a., is het onderwerpelijke woord in zijn geheel bewaard gebleven. In 
Amfoang daarentegen, even als in Ambenoe, komt het verminkt voor. 
Land- en Volkenkunde. 56 
i 
J 
