249 
naam Wetoesa (*) Loïs, noordwaarts langs het dorp Balibo heenstroomende, bij Moubara zich in zee 
ontlasten. Eene ander^, digt voorbij de hoofdplaats Fialarang stroomende rivier, Halimea genaamd, 
verdient wegens het stofgoud, dat hare bedding bevat, eene bijzondere vermelding. In dit distrikt is 
voorts de berg Lakaan gelegen, de hoogste van het gansche landsehap. 
4. ) Lamakane. Grenst ten zuiden aan het voorgaande distrikt. Het hoofddorp, van denzelfdcn 
naam, ligt in L. Z. Oostelijke rigting en 12 uren rijdens van Atapoepoe, aan eene rivier, Welseli gehee- 
ten, terwijl op geringen afstand van daar een ander bergwater stroomt, hetwelk onder den naam van 
Wetoesa Matamera bekend en aldus genaamd is, omdat het nooit helder en klaar, maar altijd troebel 
en roodkleurig bevonden wordt. De inlanders beschouwen dit verschijnsel als een groot wonder. Het 
door den Heer Macklot ingestelde onderzoek bewees, dat die troebele kleur haar ontstaan verschuldigd 
is aan de ijzerhoudende kleilagen van het gebergte, door welk deze rivier haren loop neemt. 
5. ) Naitimoe. De hoofdplaats van dit distrikt ligt in de rigting van het Z.Z.O.t.Z.en omtrent 16 uren 
rijdens van Atapoepoe. In hare nabijheid vindt men twee bergstroomen, Haliboi en Bauwati genaamd. 
6. ) Lida. In grootte volgt dit distrikt op Balibo en ligt ten westen van hetzelve. De hoofdplaats is 
9 uren rijdens, in de rigting Z. t. W. van Atapoepoe, bij de rivier Oetoekama gelegen. 
Hoever zich deze distrikten, met uitzondering van het eerst- en laatstgenoemde, oost- en zuidwaarts 
uitstrekken, en aan welke landschappen zij van die zijden grenzen, is ons onbekend. Alleen van Djenilo 
weten wij, dat zijn gebied onmiddellijk aan de Portugesche bezitting van Batoe-gedeh aansluit. 
De uiterlijke gedaante van het landsehap Fialarang is in het algemeen zeer bergachtig, en eigenlijke 
vlakten vindt men er nergens. De rivieren en bergstroomen zijn talrijk, en de plantengroei neemt in 
grootte, weelderigheid en rijkdom van vormen toe, naar gelang men de hooge bergen, in het midden 
van het eiland, meer nabij komt. In die streken bevatten de grootere valleijen hier en daar vele 
schoone rijstvelden. — Wij achten het niet ongepast, ten slotte van dit hoofdstuk, aan het Verslag der 
uitkomsten omtrent het mineralogiseh onderzoek, eenige algemeene opmerkingen te ontleenen en mede 
te deelen; terwijl het overige, meer zuiver wetenschappelijk gedeelte, in onze geognostische schets eene 
plaats zal vinden. — Volgens opgave der inlanders zijn er in het distrikt Fialarang drie plaatsen, waar 
kopererts gevonden wordt, en in dat van Lamakane twee. In beide distrikten had de Heer Macklot 
slechts gelegenheid, ééne zoodanige plaats te bezoeken, aangezien de inlanders weigerachtig bleven, 
hem ook naar de overige te geleiden, voorgevende, dat die plaatsen pomdli (heilig) waren, en door 
hen-zelven niet bezocht mogten worden. Dit woord pomdli (f), hetzij ter goeder trouw, uit dwaas bij- 
(*) Wetoesa beteekent in het Beloneesch: rivier of bergstroom. 
(V) Dit is te Timor en op de nabijliggende kleine eilanden zulk eene algemeen in zwang zijnde uitdrukking, dat 
schier alle reizigers er gewag van hebben gemaakt; meestal echter op dezelfde onbepaalde wijze, als gewoonlijk van 
het woord taboe der eilanders van den Stillen Oceaan, met hetwelk dit pomali , in beteekenis en toepassing, weikelijk 
veel overeenkomst heeft. Het is ongetwijfeld van vreemden en wel van Javaanschen oorsprong, aangezien de Timoiezen 
Land- en Volkenkunde. 
