277 
zoenoffers nedergezet, terwijl het later met een’ langwerpig-vierkanten hoop van los op elkander ge¬ 
stapelde steenen bedekt wordt. 
Onze kennis omtrent de godsdienstige begrippen der Timorezen is zeer beperkt. Wel hebben wij 
dit onderwerp dikwerf met de aanzienlijken, zoowel als met den geringen onder het volk ter sprake 
gebragt, doch hunne mededeelingen waren vaak zoo verward en onvolledig, en ook somwijlen weder 
zoo geheel aan elkander tegenstrijdig, dat wij niet dan met veel moeite eenig licht in den duisteren 
doolhof hunner geloofsleer konden erlangen. De hoogste godheid, aan welke zij zeer veel magt toe¬ 
kennen, noemen zij Oesi-nêno (* *). Zaj zetelt, gelijk overal, waar het Sabeismus heerschende is, in 
de zon, ja is, zinnelijk genomen, dit hemelligchaam zelf, om welke reden het dan ook bij offeringen 
en andere godsdienstplegtigheden insgelijks met den naam van Nêno (de licht voortbrengende) 
bestempeld wordt (f), terwijl het anders, in het dagelijksehe leven. Manas (§) (de hitte gevende) 
heet. Aan Oesi-nêno mogen alleen roodkleurige dieren (koeijen, geiten, hoenders enzv.) geofferd 
worden j men mag hem echter daarbij niet onmiddellijk aanroepen of dadelijk van hem-zelven zegeningen 
vragen, moetende dit door de tusschenkomst en voorspraak der Nitoës (schimmen der voorouders) 
geschieden. Deze staan derhalve, als noodwendige bemiddelaars, mede in goddelijk aanzien, en het 
is daarom, dat ook aan hen, van tijd tot tijd, op hunne graven offeranden gebragt worden. Hetzelfde 
heeft plaats ten opzigte dier bergen, klippen, rivieren, bosschen, boomen enzv., welke lêo of pomali, 
d. i. bezworen, den geesten gewijd, of heilig verklaard zijn (J. Deze stoffelijke voorwerpen zijn 
(*) Oesi beteekent, gelijk reeds vroeger is aangemerkt, opperheer, gebieder, meester; nêno , licht, dag, 
uitspansel, zon. Oesi-nêno is derhalve te vertalen door Heer van het daglicht, en daar dit zijne eigenschap en 
zijnen oorsprong ontleent aan de zon, ligt in dien naam tevens het denkbeeld opgesloten van Zonneheer. 
(-J-) »Bereits in den Vedas und den früheren Gesetzen des nördlichen Indiens, — zegt von Bohlen — finden wir 
den sogenannten Brahmaismus im engern Sinne, oder den Sonnendienst, mit der untergelegten böhern Idee 
eines ewigen Lichtquells und eines weltschaffenden Geistes , der, unabhangig von der Sonne selbst, diese wie das 
ganze Universum hervorgebraclit, der alles Thun der Götter und Menschen wahrnimmt und unter dem Bilde der 
Sonne zu verehren ist.” Das alte Indien, I, p. 145. 
(§) In dit woord herkent men gemakkelijk het Javaansche (UK^(k!ij|\ pannas , Maleisch panas , hetwelk heet, 
hitte beteekent, bepaaldelijk van het vuur en de zon, en vandaar ook zonneschijn. In het Timoreesch heeft het 
woord manas , even als mahana in den tongval der bewoners van Tahiti, in de Zuidzee, de beteekenis van warmte 
der lucht, en is tevens de naam van de zon zelve, als het zigtbare voorwerp, van hetwelk voortdurend zulk eene 
hoeveelheid natuurlijke warmte uitstraalt. De Timorezen bezitten buitendien nog een ander woord, map oesi , voor 
warm, maar dat veelligt in zijne toepassing meer identisch is met het Javaansche ngenget, Maleisch 
kangat , hetwelk voornamelijk van spijzen en dranken wordt gezegd, evenwel ook somtijds van den zonnegloed, 
gelijk bij Iskander: hdngat mdtahdri. 
(*) Al hetgeen lêo of pomali is — het zij hier nog eens herhaald — mag op geenerlei wijze geschonden of ontheiligd 
worden. Aan zoodanige gecannoniseerde rots b. v. mag niet geklopt of geslagen, in zulk een bosch niet gekapt of 
geveld, in zulk eene rivier niet gevischt of gebaad worden, enzv. Zie boven bl. 249. In de ons, eerst voor 
weinige dagen ter hand gekomene elfde aflevering, vijfden jaargang van het Tijdschrift voor Neêrlands Indië, 
deelt de Heer A. Schmid eene belangrijke bijdrage mede, omtrent de zeden, gewoonten en bijgeloovigheden der 
bewoners van de Uliassersche eilanden (Saparoea, Haroekoe, Noesa-lawut, enzv.), in welk stuk (I. c. bl. 494) van 
bid- of offerplaatsen wordt gewag gemaakt en deze Tampat pamalie ataio Batoe bdkar ddmar genoemd W'orden. 
Gelijk men ziet, zijn al deze woorden zuiver Maleisch, uitgezonderd pamalie . De drie laatste beleekenen letterlijk: 
Land- en Volkenkunde. 70 
\ 
