deeld (* * * (§) ), met welke onze aanteekeningen voor een groot gedeelte zoozeer overeenstemmen, dal wij 
meenen, kortheidshalve en ten einde niet in nuttelooze herhalingen te vervallen, derwaarts te kunnen 
verwijzen. Wij zullen hier alleen eenige woorden over de Goden en Geesten dier eilanders in het 
midden brengen. 
Gelijk wij reeds vlugtig aangaande de Timorezen hebben aangeteekend, en bij elk Heidenseh of eene 
natuurdienst huldigend volk het geval is, schrijven ook de Rottinezen iedere gebeurtenis op den levens¬ 
weg, hetzij geluk of ongeluk, vreugde of droefheid, vóór- of tegenspoed, aan den invloed van zekere 
onzigtbare wezens toe, wier geheime magt, öf zeer uitgestrekt en algemeen, óf individueel beperkt is, 
terwijl zij tevens öf voor wel- öf voor kwaadgezind van aard gehouden worden. De hoogste godheid 
der Rottinezen heet Mane-ioea-laï (-f), en heeft, volgens sommige, ja de meeste hunner, zijnen zetel 
in de maan ( Boelak ), volgens sommigen echter in de zon ( Ledoh ). Yan deze godheid, al wordt zij 
niet geregeld door offers tevreden gehouden, heeft de mensch niets te vreezen, doch uit dankbaarheid 
behoort men haar nu en dan, na zeer gelukkige voorvallen, eens eene offerande aan te bieden, die 
steeds in witte dieren (hoenders, schapen enzv.) bestaan moet. Bij zoodanige plegtige handeling mag 
de naam dezer godheid, als zijnde te verheven en te eerbiedwekkend, niet worden uitgesproken. Naast 
haar, of indien men wil, als góden van den tweeden rang, komen het meest in aanmerking: Mariado- 
laïy Mane-soelak-laï , Lonak-laï , Mane-ketoe-laï en Mariado-daë. De laatste dezer vijf is, als 
volstrekt aan de aarde gekluisterd, de eigenlijke beschermgeest van den mensch gedurende diens leven, 
terwijl bij en na zijnen dood, Mariado-laï (§) als beschermer der ziel voornamelijk gehuldigd wordt. 
Het is dan ook bij geboorten, bruiloften en diergelijke voorvallen van vrolijken aard, dat men Man’ado- 
daë (J in de eerste plaats aanroept en offert, terwijl men daarentegen bij ziekten en sterfgevallen zich 
(*) Zie het Tijdschrift voor Neêrlands-Indië, vijfde jaarg., 1843, D. II, p. 531—549 en p. 623—639, 
en zesde jaarg., 1844, D. I, p. 81—98 en p. 353—367. De daar medegedeelde berigten handelen: 1.) over het 
huwelijk en de daarmede gepaard gaande plegtigheden; 2.) over de zwangerschap en de verlossing eener vrouw, 
en 3.) over het ziek- en doodbed, en de begrafenis van een’ Rottinees. 
('j') Omtrent het eerste en laatste dezer woorden, zie de volgende noot. Aangaande het woordje toea , weet ik 
niet juist of het misschien eene verkorting is van het Maleische ^ toewan , heer, meester, gebieder, of wel van 
toekan , de Heer, de almagtige regeerder, die beide, volgens Marsden, oorspronkelijk afgeleid kunnen 
zijn van toeah , oud, bejaard, en derhalve, in Oosterschen geest, ook eerwaardig enzv.— In het Rottineesch 
beteekent voor het overige matoea , groot. Ik zoude derhalve dien naam, om in de volgende noot nader ontwikkelde 
reden, willen vertalen door: groote of verhevene gebieder van het uitspansel. De Heer Heymering zet daar¬ 
voor eenvoudig hemelsche heer. 
(§) De Heer G. Heymering verklaart dezen naam op de volgende wijze: x> man of eigenlijk mane beteekent die, 
welke, ado iets maken, verrigten, voortbrengen, lai (verkort van lalaï) het luchtruim of uitspansel; 
dus die in het luchtruim iets verrigt,” waar deze god gezegd wordt verblijf te houden. Wij opperen hier, 
ten opzigte dezer etymologische verklaring, de vraag, of het woord mane , in de zamenstelling der namen van góden, 
niet veelligt oorspronkelijk slechts eene zachtere uitdrukking zoude kunnen zijn van manek , een gebieder, heer, 
meester, vorst; in welk geval de bedoelde naam te vertalen zoude zijn door: magtige gebieder in het 
luchtruim. 
(*) kdaè beteekent de aarde; bijgevolg Man 1 ado-da'è , die op do aarde iets volbrengt, of, volgens onze mee- 
ning, magtige aardheer. 
