voornamelijk tot Man’ado-laï wendt. Mane-soelak-laï (* * * (§) ) is de beschermgeest der menschelijke vrucht 
(Foetus) en, als zoodanig, ook van de zwangere vrouwen. Hem moeten, bij die gelegenheden, vooral 
mannelijke dieren van eene roode kleur geofferd worden (f). Lonak-laï (($) of, bij eene zachtere 
uitspraak, Lona'-laï, speelt op zijne beurt eene gewigtige rol bij de wording van den menseh, vermits 
hij het is, die de eerste levensvonk in den moederlijken schoot doet dalen; waarna de verdere zorg voor 
de zich langzaam en geheimzinnig ontwikkelende vrucht aan Mane-soelak-laï blijft overgelaten. 
Volgens deze kenmerken zijn dus de vier, of met inbegrip van Mane-toea-laï , de tot dusverre om- 
schrevene vijf oude en hoogere godheden der Rottinezen, allen van welwillenden aard (Agathodae- 
monen); terwijl daarentegen Mane-ketoe-laï en verscheidene anderen, zich bepaaldelijk als kwaad- 
gezind (Kakodaemonen) doen kennen. Mane-ketoe-laï ( ¥ ) staat, als de meest gevreesde en onver- 
biddelijkste onder die vijandige wezens, aan het hoofd. Hij vervult daar, overeenkomstig de zinnebeel¬ 
dige beteekenis van zijnen naam, de rol van de Grieksehe Atropos, vermits hij voor dengenen gehou¬ 
den wordt, die des menschen levensdraad afsnijdt. Van eenigzins minder gevaarlijken aard is Polie-laï , 
die meer tot het heir van die soort van kwelgeesten behoort, welke het lot van de, onder hunnen 
invloed staande stervelingen, naar luim en goeddunken, zoowel ten kwade als ten goede besturen j 
doch daarbij steeds de meeste neiging tot kwaaddoen aan den dag leggen. Deze Nitoe of geest be¬ 
woont, even als Mane-ketoe-laï, het luchtruim, gelijk trouwens uit het laatste gedeelte van beider 
namen reeds blijkt (4-). — Er zijn den Rottinezen nog vele Nitoe’s bekend, die, volgens mondelinge 
overleveringen, van oudsher als goede of kwade geesten, de lotgevallen dezer eilanders bestuurd 
hebben, en aan welke, uit dien hoofde, de meeste invloed en magt wordt toegeschreven. Zij worden. 
(*) Letterlijk: schrijvende luchtvorst, of wel die uit het luchtruim schrijft of van daar, waar deze geest 
geacht wordt te zetelen, eenen brief afzendt. De Rottinezen gebruiken namelijk het woord soelak voor schrijven, 
en, gelijk de Heer Heymering aanmerkt, is dit vermoedelijk eene in hunne taal eerst later opgenomene verbastering 
van de, uit het Arabisch in het Maleisch overgegane uitdrukking soerat is^w, een hoofdstuk van den Koran, een 
geschrift of brief in het algemeen. Dit soelak vervangt, bij de Rottinezen, thans in vele omstandigheden hun oud 
Paboeke , waaronder zij een knoopentouwtje verstaan, overeenkomende met de Quippo der Peruanen en het 
Aziatische knoopenschrift van de Sifan-volken, hetwelk, volgens Abel Rémusat, bij de Chinezen onder de benaming 
Kie sching (d. i. cordellettes nouées') bekend is. Het woord Paboeke komt van boeke, dat in de beteekenis over¬ 
eenstemt met het Maleische boekoe, een knokkel, gewricht, eene geleding van het bamboesriet enzv. — Vele 
inboorlingen der Timorsche eilanden bedienen zich, bij het gemis van letterschrift, ook thans nog van dunne touwtjes, 
waarin zij , ter aanduiding van belangrijke gebeurtenissen, of ook ter herinnering van een’ ontvangen last of een te 
geven bevel en dergelijken, knoopen leggen. 
(-j-) Er zijn meer geesten of Nitoe’s, wien alleen de roode kleur behaagt; terwijl wederom anderen slechts witte 
of zwarte dieren ten offer verlangen. 
(§) »Het woord lonak ,” merkt de Heer Heymering aan, »bctcckcnt: iets hangen; en de Rottinezen zeggen, 
dat Lonak-laï hunne huwelijks-vruchten van boven uit den luchthemel hangenderwijze op aarde doet nederdalen. 
Men offert hem niet alleen na ontstane zwangerschap, maar ook vooral bij plaats vindende onvruchtbaarheid, waarvan 
het doel duidelijk is.” 
(*) Letterlijk: afsnijdende luchtheer, of die van uit het luchtruim afsnijdt (het leven namelijk), daar 
ketoe afsnijden of afplukken (b. v. eener bloem of vrucht) beteekent. 
(4-) Het andere woord, of polie , beteekent, volgens den Heer Heymering, zooveel als: »iets door smelting 
hervormen (b. v. van een stuk lood een’ kogel te gieten, of van palmwijn siroop en suiker te maken enzv.).” 
