msms 
jS g SSS U ^maA asbaaaÊmaÊUiaxmaissaiÊÊÊaÊÊia<^r?r ii 
290 
toevoegen. Wij hebben vroeger (bl. 214) vlugtig aangeteekend, dat op Rotti, zoowel als op eenige 
andere naburige kleine eilanden, zeer drooge jaren niet zelden een misgewas der veld- en tuin¬ 
vruchten, en daardoor een schier aan hongersnood grenzend gebrek aan levensmiddelen ten gevolge 
hebben. Het is alsdan, dat vooral de palm-siroop zeer te stade komt. Zij wordt door de Rottinezen, 
vóór het gebruik, gewoonlijk met water aangelangd en alsdan Hoppe (* * * * (§) ) genoemd. Dit voedzame 
mengsel is bij hen zoozeer geliefd en een ware godendrank geacht, dat zij, in het vaste geloof, dat 
hunne Nitoe’s en Goden er insgelijks groote minnaars van zijn, ook aan dezen nu en dan Hoppe offeren. 
Ten tijde dat de Lontar versch sap levert, vervangt dit voor een groot gedeelte de Hoppe, en wordt 
alsdan óf zoet, als Toea, óf in den staat van Laroe (zie bl. 154) genuttigd. De meerdere opbrengst 
der boomen, dan voor het dagelijksch gebruik van elk huisgezin noodig is, wordt als voorraad in schrale 
tijden, tot siroop, suiker, of wel tot azijn gemaakt. Te regt zegt derhalve Rumphius (-{-), dat het sap 
van dien nuttigen boom den bewoneren van Rotti »te gelijk tot spijs en drank dient,” en dat zij voor 
een groot gedeelte »van hem leven, gelijk de inlanders in het distrikt Manado, op Celebes, van den 
Gamoeto- of Saguweerpalm.” 
SAWOE. De vermaarde Cook schijnt de eerste Europeaan geweest te zijn, die een, op eigen onder¬ 
zoek gegrond, berigt van dit eiland gegeven heeft ($). Hij bezocht het, op zijne eerste wereldreis, in 
de maand september 1770, en bleef er onderscheidene dagen aan den noord westkant, in de baai van 
Seba, met zijn schip liggen. Volgens zijne beschrijving is het een vruchtbaar en bekoorlijk eilandj 
doch de Fransche Schout-bij-Nacht Dentrecasteaux, welke twee-en-twintig jaren daarna (in oetober 
1792), tijdens zijnen togt ter opsporing van de verongelukte La Pérouse, in die zeestreek hydrographi- 
sche verkenningen deed, meent dit gunstige oordeel van den Britsehen zeevaarder hoofdzakelijk uit de 
omstandigheid te moeten verklaren, dat deze toen van eene moeijelijke en gevaarvolle reis, langs de 
geen’ anderen boom zulk eene hoeveelheid zoet, drinkbaar en suikergevend sap (palmwijn) erlangen, bij hen onder 
den naam van Toea bekend, eene verzachte uitdrukking slechts van het Maleische gy toêakh , waarmede ech¬ 
ter het sap van den Kokos-, zoowel als van den Aren- en andere palmsoorten wordt aangeduid. De in het 
Javaansch en Maleisch gebruikelijke naam Lontar , is ontstaan door verplaatsing der eerste en laatste letters van de 
beide woorden: rón ®Jtti2(K1i| een blad, en tal’, afgekort van het Sanskr. Tdla, een’ der eigennamen dier palmsoort, 
en is dus zijnen oorsprong aan haar kostbaar blad verschuldigd, hetwelk eertijds ook door de beschaafdere westelijke 
volken van den Archipel, in stede van papier, tot het schrijven gebezigd werd. Hoe fraai van aanzien en, wegens 
het nut, dat men uit hem trekt, tevens geacht deze palm in Indië is, bewijst zijn Sanskritnaam Trinarddja , d. i. 
koning der grasplanten, voerende in die taal de palmen in het algemeen den zeer toepasselijken naam van 
Trinadroema , d. i. grasboomen. 
(*) Dit woord heeft de beteekenis van door elkander schudden. Om hoppe te maken, nemen zij eene hoe¬ 
veelheid siroop en dunnen die, in eene Ilaik, met water, waarna het mengsel sterk door elkander wordt geschud 
en weldra in een’ staat van gisting overgaat. De Ilaik , waarvan wij reeds hebben gesproken (bl. 285), heeft ten 
naastebij den vorm van een’ paarlemoer-Nautilus, en is van een uitgebreid huishoudelijk gebruik voor allerlei vloeistoffen. 
(•f) Herbarium Amboinense, I, p. 51, 59. 
(§) Zie Hawkesworth’s Account of the Voyages for making discoveries in the Southern Hemisphere, 
etc. 1773, in 4°. Vol. III, p. 277 en volgg.; en Reizen rondom de Waereld, door James Cook, vertaald door 
Pasteur, 1803, in 8°. D. III, p. 310 en volgg. — Valentyn kende er niet veel meer dan den naam van, dien hij Sauvo 
spelt, terwijl het door hem, op zijne kaart van de Zuidwester eilanden van Eanda, digt onder den zuid-oostelijken wal 
van Poeloe Tjindana of het Sandelhout-eiland, geplaatst is. Oud en Nieuw Oost-Indiën, D. III, 2' le stuk, p. 119. 
