296 
eiland Java, doet denken, en eindelijk ook van een’ Deó, den grootsten god, dien zij vermoedelijk 
van de zoogenaamde zwarte Portugezen te Larantoeka, op Flores, met welke zij handelsbetrekkingen 
onderhouden, hebben leeren kennen. Yan den naam Doheleo is veelligt de achterste helft in zin 
verwant aan het Timoresche lêoe (* *), en daar wij het eerste gedeelte evenmin op eene aannemelijke 
wijze uit het Javaansch als uit het Maleisch weten te verklaren, hetwelk ook met de meeste andere 
opgegevene namen van góden of geesten der Sawoenezen het geval is, moeten wij hen vooronderstellen, 
uit de nog weinig bekende talen der kleine Sunda- of Timorsche eilanden afkomstig te zijn (j-). Als 
booze geesten zijn ons voornamelijk twee genoemd: Seólie en Roeweh. Beide hebben hun verblijf 
onder de aarde en berokkenen den menseh ongelukken. Roeweh, de dienaar van Seólie, doodt de 
stervelingen, doet hunne zielen in rook vervliegen, en delft heimelijk de lijken uit het graf op, om hen 
aan zijnen heer te brengen, die ze opeet (§). — Madjoepai (Modjopahit), de stamvader des eersten 
vorsten van Sawoe, zweeft thans onzigtbaar op dit eiland rond, zijnde zijne schim het laatst op zekere 
plaats Koiika ( ¥ ) gezien, naar welk oord de bewoners tegenwoordig van tijd tot tijd eene bedevaart 
doen.—Ongelukkige gelieven zullen vooral Raï en Lieroe (j.) in den nood om hulp en bijstand aanroepen. 
(*) Zie omtrent dit woord p. 267. 
(j-) Aangaande den naam Soerawoe merken wij evenwel hier aan, dat die, met eenige toespeling op de hoedanig¬ 
heid , welke aan dien geest wordt toegekend, af te leiden zoude zijn van bet, uit het Sanskrit in het Kawi overgegane 
soe , uitmuntend, voortreffelijk, en het Kromo-woord rawoeh , komen, aankomen, aankomst. 
(§) Indien men de hier opgegevene eigenschappen van die beide Kakodaemonen onderling verwisselt en van den 
eenen op den anderen overbrengt, zouden zich hunne namen, met eenige wijziging, uit het Javaansch laten verklaren. 
aojiïjo\ loewê , beteekent in die taal: hongerig, gretig, honger (Sanskr. loewa , begeerig, gulzig), 
wordende de letters / en r, in de Maleisch-Polynezische tongvallen dikwerf met elkander verwisseld. De naam 
Seólie zoude afkomstig kunnen zijn van het Ngoko-woord aaninn\ hulo , kwaad, boos, slecht, gemeen, verbon¬ 
den met de voorzetsels cm \ si of tu\ so (Mal. 
si en sa). 
(*) Rafïles voert in het door hem medegedeelde uittreksel uit het geschrift Doso Nomo (d. i. Tien Namen; 
zie Hist. of Java, II, p. clxu), als Kawi-woord aan koeliko , met de verklaring: season, time; en Marsden 
schrijft in zijn Maleisch Woordenboek: CSüS kalika of kotika, tijd, tijdstip, stond, oogenblik, regte of 
bekwame tijd, daarbij aanmerkende, dat dit woord Hindoesch is. Misschien afkomstig van den Sanskrit wortel koelt, 
vergruizen, verdeden, vermenigvuldigen. Het deifkbeeld van tijdstip of jaargetijde past zeer wel op 
den naam eener bedevaartplaats, die toch het meest op zekere gezette tijdstippen door de boetelingen bezocht wordt. 
(4-) Lieroe noemen de Sawoenezen het uitspansel, den hemel, terwijl in den tongval der bewoners van het 
distrikt Bima, op Sumbawa, Liro , volgens Raffles de zon, en volgens Leyden den dag beteekent, gevende laalst- 
gemekle geleerde, als Bimaneschen naam voor de zon, Mataliro, en Raffles voor den dag, llPrai op. Dit BPrai 
herinnert zoowel het Tahitische Raï, de hemel, als de woordjes Ra, La en Ha, welke op vele eilanden in de 
Zuidzee zon beteekenen, en van welke misschien de door ons vroeger vermelde uitdrukkingen: Olara, Orah en Re ra 
(zie bl. 77) van Ceram en Nieuw-Guinea, alleen zamenstellingen zijn met lidwoorden, even als, volgens Prof. Busch- 
mann, de door Dumont d’Urville opgegeven naam Lera of Téra van Ticopia. Wij moeten hier evenwel nog aan¬ 
merken, dat de Bellonezen, op Timor, de zon Loro noemen, de Sawoenezen Lodo, de Rottinezen Ledoh, de zoo¬ 
genaamde Koepangnezen, of tegenwoordige bewoners van Poeloe Samanw, Lelo en, gelijk wij reeds vroeger hebben 
opgegeven, de eigenlijk gezegde Timorezen Neno (zie omtrent dit laatste woord p. 277). 
Raï beteekent in het Sawoeneesch aarde, wereld, waarvoor de Rottinezen Daè gebruiken; woorden, die aan het, 
uit het Arabisch in het Maleisch overgegane dair en Sp|i> dairat, kreits, omtrek, uitgestrektheid, grond¬ 
gebied, gewest, enzv. doen denken. 
k 
be 
