330 
menigte inlanders, onder voorwendsel van handel te willen drijven, bezocht. Men had hen, zonder 
eenig kwaad vermoeden te koesteren, aan boord laten komen, toen de bemanning, door de valscbe en 
roofzuchtige Mohammedanen eensklaps overvallen, voor het grootste gedeelte vermoord en drie der 
schepen buit gemaakt werden, terwijl het vierde, met eenige weinigen, welke, na eenen feilen strijd, 
aan de handen der verraders ontsnapt en daar aan boord gevlugt waren, nog gelukkig buiten de rivier 
geraakte en te Macao terugkeerde, zonder dat evenwel de menschen of goederen van het Portugesche 
kantoor te Banjermasing hadden kunnen worden gered en medegenomen. Deze treurige gebeurtenis 
deed van toen af, de Portugesehe natie voor altoos van den handel op Borneo afzien. — Yijf-en-dertig 
jaren te voren, vervolgt Gemelli-Carreri, waren de Hollanders in dezelfde haven niet beter behandeld 
geworden. Hun zaakgelastigde werd door de inlanders met een, uit een roer geblazen, vergiftigd pijltje 
verraderlijk gedood. Zijn opvolger, de bestraffing des sluipmoordenaars eisehende, ontving van den 
vorst ten antwoord, dat de euveldader naar een verwijderd oord, bij zijne bloedverwanten, de vlugt 
genomen had, doch dat men hem gaarne aan de Hollanders zoude uitleveren, indien zij bijstand wilden 
verleenen om hem gevangen te nemen. Deze lieten zich door die geveinsde opregtheid verschalken en, 
door wraakzucht gedreven, liepen zij in den valstrik, die hun aller verderf berokkende. Twee Holland- 
sche schepen, die destijds in de rivier Jagen, vermogten alleen door eene snelle verwijdering aan het 
gevaar te ontsnappen. 
Het baart bevreemding, dat Valentyn van zulk eene gedenkwaardige, noodlottige gebeurtenis ter 
naauwernood gewag maakt. Omtrent de Portugezen zegt hij alleen, dat ten tijde, toen dit volk op 
Banjermasing handel dreef, er nu en dan aldaar priesters gekomen waren, welke vele heidensche 
inboorlingen tot de PsLOomscbe Godsdienst bekeerden. Zulke bekeerde Dajakkers vond men vooral veel 
langs eene rivier, die Valentyn Caljong Cajamp (veelligt Kali Kahajan of de zoogenaamde groote Dajak) 
noemt, »vermits de Portugezen van Macao, vóór het jaar 1690, aldaar eenen priester hebben achter¬ 
gelaten, welke drie- of vierduizend inlanders gedoopt heeft; maar die Pater werd eenige jaren later, 
bij gelegenheid van een oproer, op last des vorsten van Banjermasing, mede omhals gebragt. Nader¬ 
hand is er geen Portugesche priester meer gekomen; ten gevolge waarvan die bedroefde Christenschaar, 
op eene beklagenswaardige wijze verspreid geraakte en weder zoodanig tot de vroegere onwetendheid 
verviel, dat weldra de laatste vonk der Christelijke leer bij hare leden was uitgedoofd, en zij daarvan 
geen ander bewijs hebben overgehouden, dan een kruisje, hetwelk door hen om den hals wordt ge¬ 
dragen” (*). — Wat den door Gemelli-Carreri vermelden moordaanslag op de Hollanders betreft, 
daaromtrent bewaart Valentyn een volstrekt stilzwijgen. Het zoude mogelijk kunnen zijn, dat dit 
verhaal op eene vergissing of verwisseling met oudere gebeurtenissen van dien aard berustte. In allen 
gevalle laat zich de opgave, dat dit bloedbad vijf-en-dertig jaren vóór 1690 zoude hebben plaats gehad, 
moeijelijk overeenbrengen met de vroeger aangevoerde geschiedkundige aanteekening, volgens welke 
de betrekkingen der Hollanders met Banjermasing tot aan het jaar 1669 hebben voortgeduurd, en toen 
eerst werden afgebroken. 
(*) Valentyn, Deel III, 2 de Stok, p. 252. 
