334 
sterkte, deed zijne onderhoorigen, op Europesche wijze, in den wapenhandel oefenen en bekleedde 
zich met een volstrekt onafhankelijk en eigendunkelijk gezag over de door hem gestichte, jeugdige 
volkplanting. Zoodra echter de overzeesche koloniën, na de herstelling van den algemeenen vrede, 
aan Nederland terug werden gegeven, was zijn rijk uit en zijn gezag geëindigd. Het oude contract, 
in 1787 tusschen de voormalige Oost-Indische Compagnie en den Sultan van Banjermasing gesloten, 
werd door eenen derwaarts afgevaardigden Commissaris, in 1817, vernieuwd en, door verschillende 
noodzakelijke bepalingen, welke uit de veranderde regeringsbeginselen voortvloeiden, eenigzins gewijzigd. 
Hetzelfde had later, nadat men met de behoeften des lands en de wenschen van den Sultan beter be¬ 
kend was geworden, nog eenige malen plaats. Bij die overeenkomsten werd de geheele zuid-oostelijke 
landtong, de zoogenaamde Lawut-landen ( Tdnah-ldwut d. i. aan zee gelegen land), insgelijks in 
vollen eigendom aan Nederland afgestaan; zoodat, volgens het verdrag, met den tegenwoordigen Pa- 
nembahan Adam, in 1826 gesloten, thans nog slechts die landstreek aan den vorst toekomt en onder 
diens bestuur staat, welke men op onze kaart met eene roode lijn vindt afgezet en aangeduid door de 
woorden: »Gebied van den Sultan.” 
Na het gegeven beknopt overzigt van de staatkundige ontwikkeling, den bloei en het verval van 
het Rijk van Banjermasing, gaan wij thans over tot de beschrijving der hoofdplaats van dien naam, 
zoo als wij haar in het jaar 1836 bevonden hebben. 
Er bestaat naauwelijks een Europeesch etablissement in geheel Oost-Indië, van hetwelk de plaatselijke 
ligging op alle land- en zeekaarten, tot in den jongsten tijd, zoo weinig naauwkeurig is opgegeven, 
als van Banjermasing. Op de meeste kaarten vindt men deze hoofdplaats ruim zes geographische 
mijlen binnen den mond der rivier Banjer, op omtrent 2° 55' Z. breedte aangeteekend; terwijl zij, 
volgens onze kaart, op 3° 20' Z. breedte, en slechts ongeveer vier geographische mijlen (linia recta) 
landwaarts in, gelegen is. Hare geographische lengte wordt vrij algemeen tusschen 114 ü 37'en 114 3 40' 
beoosten den meridiaan van Greenwich aangeduid. 
Omstreeks drie geographische mijlen binnen de mondopening der groote Banjer-rivier of Soengi Baritto, 
gelijk zij door de inlanders van het lagere gedeelte veelal genoemd wordt, ontlast zich in hare linker 
zijde de zoogenaamde kleine Banjer-rivier of Soengi Tatas, die, uil de hoogere oostelijke streken der 
Sultans-landen af komende, van de langs hare oevers liggende dorpen verschillende namen ontleent en 
ongeveer ééne geographische mijl, vóór dat zij de Baritto bereikt, met dezen stroom nog door een’ 
arm of ondiep kanaal, Antassan Kween genaamd, verbonden is. Het is door deze gaffelvormige ver- 
deeling, dat een stuk land in eenen langwerpigen driehoek, van alle zijden door rivierwater bespoeld, 
tot een eiland gevormd wordt, dat den naam draagt van Poeloe Tatas (*). In den oostelijken binnen¬ 
hoek van dit eilandje, daar, waar de vereeniging plaats vindt, tusschen de Antassan Kween en de 
(*) Letterlijk: doorbroken eiland, van tatas of tetas yujS, doorbreken, een’ doortogt banen; denkelijk 
zoo genaamd wegens de Antassan 1 s , die langs en midden door hetzelve heenloopen. Zie omtrent het woord antassan 
bl. 342. 
