335 
Soengi Tatas of Martapoera, gelijk deze rivier hooger op genoemd wordt, ligt de hoofdplaats Bandjar 
of Banjermasing. Het onbeduidende fort, de woning van den militairen Commandant en die der bur¬ 
gerlijke ambtenaren, het hospitaal, de gouvernemenls-pakbuizen en het tolhuis, bevinden zich alle op 
het eiland Tatas, langs den regter oever der rivier van dien naamj terwijl daar tegenover, op haren 
linker oever, de Chinesche wijk, eene woning van den regerenden Sultan en eene van zijnen oudsten 
broeder, den Pangêran Mangkó Boêmi of Rijksbestuurder, benevens die van een aantal geringere inlanders 
gelegen zijn. De Antassan Kween vormt de grensscheiding tusschen het gebied van het Gouvernement 
en dat des Sultans, wordende de bewoners ter oostzijde van dit natuurlijke kanaal, als onderdanen van 
dien vorst beschouwd, terwijl de gehuchten ter westzijde van hetzelve, alsmede die langs de beide 
boorden der rivier Tatas, van Banjermasing af benedenwaarts, tot aan hare uitwatering in de Baritto, 
bij de Schans van Tuyll, op Nederlandsch grondgebied staan. 
Banjermasing is zeer arm aan landwegen. Het bezit er slechts een’ enkelen, langs den westelijken 
of regter oever der Soengi Tatas, van het gouvernements-tolhuis of den zoogenaamden »Boom,” tot 
aan de woning van den Resident loopende; hij is door kunst opgehoogd en kan ten allen tijde droogvoets 
begaan worden. Buiten dezen vindt men op Poeloe Tatas nog eenige, minder tegen overstrooming 
beveiligde paden. Een van hen, den militairen weg genaamd, leidt van achter het fort, langs een 
kanaal, Antassan Besar geheeten, dwars door het eiland, tot aan den oeverkant der Baritto, omstreeks 
ter hoogte van Poeloe Kambang, hetwelk in laatstgenoemde rivier ligt. Hier stond voorheen de sterkte 
Prins Frederik, die thans ingetrokken en zelfs geslecht is. Men vindt te dier plaatse en in de nabij¬ 
heid, niet ver van de westelijke uitmonding der Antassan Kween, nog enkele fondamenten, steenen 
en stukken van dakpannen, als overblijfselen van de daar gestaan hebbende gebouwen en, volgens het 
zeggen der inboorlingen, zal men soortgelijke overblijfselen ook aan de noordzijde van gemeld kanaal, 
op geringen afstand van het tolhuis des Sultans, aantreffen. Of veelligt die bouwwallen dagteekenen van 
het verblijf der Portugezen in het laatst der zeventiende-, of wel van de vestiging der Engelschen in het 
begin der achttiende eeuw, hebben wij niet kunnen opsporen. 
Banjermasing levert voor hem, die nooit eene stad of dorp als op het water drijvende, gezien heeft, 
een zeer vreemd schouwspel op. Het land is aan weêrszijden der rivier zoo laag, dat het dagelijks, 
bij het rijzen van den zeevloed, overstroomd wordt. Dit is de reden, dat alle langs den wal staande 
woningen, twee of drie voeten boven den moerassigen grond, op palen rusten, en meestal terzelfder 
hoogte, door middel van smalle houten gangen, bij wijze van bruggen, met elkander onderling of wel 
alleen met den oever in verbinding staan. Niet weinige huizen echter, vooral van de Chinesche han¬ 
delaren, staan op rdkit's of houtvlotten in de rivier: eene woonwijze, die zoowel het gemeenschappelijk 
verkeer begunstigt, als zindelijk, koel en gezond is. De vlotten bestaan uit zware boomstammen of 
balken, welke met bamboesriet en bindrotting aan elkander verbonden, en door gevlochten rotting- 
touw, hetzij aan den oever, hetzij aan eenige sterke heipalen bevestigd zijn. Zij rijzen en dalen met 
den stand van het water, en staan veelal door kleine drijvende bruggen met een’ der wallen in gemeen¬ 
schap. Somwijlen ook liggen zij geheel vrij, en men gaat en komt alsdan met kleine inlandsche roei¬ 
schuitjes, gewoonlijk praauwen of praauwtjes genoemd (van het Maleische woord yy’ prahoe, dat een 
