340 
terwijl zij boven de Dano Babai, tot nabij de Soengi Tohop, meer bepaaldelijk den naam van Soengi 
Doeson ( ) draagt, en eindelijk boven laatstgemeld punt, waar zij eene meer w'estelijke hoofdrigting 
aanneemt, onder dien van Soengi Moeroeng bekend is. De naam van Doeson wordt echter bij de 
bewoners van Banjermasing en omstreken het meest gehoord, en door de Europesche ambtenaren ge¬ 
woonlijk op de geheele rivier toegepast, welke gewoonte dan ook door ons zal worden opgevolgd. 
Gelijk men op onze algemeene kaart vindt aangeduid, ontspringt deze aanzienlijke rivier uit het 
gebergte benoorden de evennachtslijn. Zij stroomt aanvankelijk oostwaarts, door en langs eene berg¬ 
achtige streek; maar neemt vervolgens eene zuidelijke rigting, door een grootendeels geheel vlak en laag 
land. De plaats van haren oorsprong is nog niet naauwkeurig bekend, en daarom ook de juiste 
uitgestrektheid van baren bovenloop nog allezins onzeker. Haar middenloop mag men rekenen te 
beginnen, waar de Soengi Djoloi zich met de Soengi Moeroeng vereenigt, en hare hoedanigheid van 
bergstroom, te gelijk met de hooger aanwezige watervallen, is verloren gegaan: dus bij den Rieam 
Boenot, op omtrent 0 0 16' N. breedte en 114° lengte beoosten Greenwich, van waar hij zich vervol¬ 
gens tot bij de laatste oeverhoogte der Soengi Doeson, of den Goenong Rantauw, op ongeveer 0"47 / 
Z. breedte uitstrekt. Haar geheele middenloop, zonder de kronkelingen mede te rekenen, zal derhalve 
ongeveer dertig geographische mijlen lengte, en haar benedenloop, van den Goenong Rantauw tot 
aan zee, ruim veertig geographische mijlen (linia recta) bedragen. In het laatste derde gedeelte van 
deze lengte, splitst zich de rivier in twee armen, onder den naam van Kw&Ia (“f*) Andjaman bekend. 
Deze naam komt bepaaldelijk den noorder mond van den westelijken, kleineren riviertak toe, welke 
tak Soengi Bejadjoe, ook wel Soengi Poeloe-petak, en door de Europeanen meer algemeen 
Dajak-kitjil of kleine Dajak, genoemd wordt. De Soengi Bejadjoe, na eenen zuid-westelijken 
loop van ongeveer acht geographische mijlen, vliet met de uit het noorden komende Soengi Kapoeas 
te zamen, en beide wateren stroomen alsdan, onder den naam van Soengi Moeroeng, ruim vijf geo¬ 
graphische mijlen bewesten de groote Banjer-rivier, vereenigd in zee. Kleinere waterstraten, gelijk 
de Soengi Makatip en Soengi Mandangai, verbinden daarenboven, eenige mijlen hooger, de Doeson 
met de Soengi Kapoeas en de Soengi Bejadjoe, terwijl een natuurlijk kanaal, Antassan Besar, de Soengi 
Moeroeng met het benedengedeelte der Soengi Kahajan of groote Dajak (Dajak-besar) vereenigt. Door 
deze vertakking van verschillende rivierarmen en kanalen, ontstaat een vrij uitgestrekt deltaland, het¬ 
welk dagelijks bij hoog getij overstroomd wordt, en buitendien door de groote, uit de binnenlanden 
afgevoerde watermassa, gedurende de west-moeson, onophoudelijk, doch langzaam, aan verandering 
onderhevig is. 
De mond der rivier Banjer of Doeson is aanmerkelijk wijder dan de monden der westelijk van haar 
gelegene Soengi Moeroeng (kleine Dajak) en Soengi Kahajan (groote Dajak), welke ongeveer een derde 
van eene geographische mijl breed mogen zijn. Deze drie groote rivieren stroomen door het deltaland, 
(*) Doeson beteekent oorspronkelijk een dorp, zijnde die naam aan de gemelde rivierstreek gegeven, omdat de 
meeste en volkrijkste dorpen, met welke de Mohammedaansche en Chinesche kooplieden van Banjermasing vrij veel 
handel drijven, in haar gelegen zijn. 
(1") ktvala of koewdla , beteekent, in het algemeen, mond eener rivier. 
