350 
der wapenen, die deels van inlandsch, deels van Europeesch ijzer en staal vervaardigd worden, zijn 
allezins billijk. De Sultan heft een tiende van de waarde op de uitgevoerd wordende wapenen. Ten 
einde een denkbeeld te geven van de zonderlinge administratie der inlanders, teekenen wij hier aan, 
hoedanig, onder anderen, het hoofdgeld der bevolking van het dorp Nagara, onder verschillende leden 
der vorstelijke familie, verdeeld wordt. Njai Komala (* *), de invloedrijkste vrouw van den Sultan, trekt het 
van duizend mannelijke inwoners* de Sultan zelf slechts van tachtig; zijn oudste broeder, de Pangêran 
Mangkó Boêmi, van niet meer dan dertig; voorts eene RAtoe of prinses, insgelijks van dertig, en 
eindelijk nog een prins, Pangêran Ismaïl geheeten, wederom van vijftig hoofden; zoodat dienvolgens 
aldaar 1190 personen scbatpligtig zijn. Yolgens een’ ander’ berigtgever (f), zouden er ondertusschen 
te Nagara 2000 mannen hoofdgeld betalen, en die plaats 900 huizen bevatten, die niet, gelijk te 
Ranjermasing en elders, gedeeltelijk op vlotten zijn gebouwd, maar allen op hooge palen langs de 
moerassige oevers der rivier. Het omliggende land is er, over eene groote uitgestrektheid, laag, in vele 
oorden overstroomd en uit dien hoofde ongeschikt voor den landbouw. 
Rij het dorp Nagara stort zich in de rivier van dezen naam, eene andere rivier, wier bronnen in de 
oostelijke bergketen te vinden zijn. De Heer von Henrici vernomen hebbende, dat in de hoogere streken 
van dezen zijstroom, vooral in de nabijheid der Kampong’s Pagat en Lebong-amas, twee soorten van 
ertsen zouden voorkomen, bij de inlanders onder de namen bdtoe brdni ($) en mas oêrong ( # ) bekend, 
wekte dit zijne belangstelling op en ondernam hij, met eenige kano’s, den togt derwaarts. Aanvankelijk 
vertoonden zich de oevers, even als die der Nagara-rivier, vlak, en was het land, aan weêrskanten, 
dikwerf vol moerassen (rdwah's ); weldra echter, werd de stroom driftiger en bewoog zich in ontzettend 
vele kronkelingen. De oevers bleven meestal door pekoempai-gras bezoomd, waaruit zwermen van 
moskieten te voorschijn kwamen. In den namiddag ontwaarde men in het oosten een uitgestrekt ge¬ 
bergte, vermoedelijk eene voortzetting van het Ratoes- of Honderd-gebergte der Lawut-landen. Bij 
de Kampong Pamangki, waar de Djoeragan (4-) dadelijk de blanke vreemdelingen kwam begroeten en 
hun eenige kokosnooten aanbieden, besloot de Overste nachtverblijf te houden. Den anderen ochtend 
vervolgde hij de vaart. De oevers der rivier werden thans hooger, zich van 8 tot 10 voet boven het 
water (het was augustus) verheffende, terwijl de afwisseling van vruchtboomen, velden en dorpen vaak 
een bekoorlijk gezigt opleverde. De reizigers voeren achtereenvolgend een achttal dorpen en gehuchten 
voorbij; doch, hoe verder zij kwamen, des te minder toonden de inwoners met de plaats, waar de 
metaalsoorten moesten gevonden worden, bekend te zijn, tot zij ten laatste, bij de bogt Rantauw Boêdjor, 
(*) Aan deze Sultane, welke van lage geboorte is, wordt slechts de titel van njai of njai gegeven, zooveel 
beteekenende als jufvrouw, terwijl echter hare dochters dien van ratoe , vorstin, voeren. Onder komala verstaan 
de Maleijers een bijzonder schitterend edelgesteente, gelijk een karbonkel, een diamant. 
(f) In het Tijdschrift voor Neêrlands-Indië, 1838, D. 2. p. 193. 
($) Magneetijzer, zijnde de letterlijke beteekenis van die beide woorden: stoute steen. 
(*) IJzerkies (Pyril); letterlijk: goud, dat ontvlamt, of wel, dat de kleur van de vuurvlam bezit. 
(-]-) Dit woord beteekent eigenlijk zooveel als schipper, gezagvoerder eener praauw, zijnde het afgeleid van 
djoerag , een matroos, schepeling. Hier en daar echter, zoo als in de zuidelijke streken van Borneo en in de 
Sunda-distnkten op Java, wordt de naam djoeragan , als een titel van beleefdheid, gelijk ons heer gebruikt, en 
vooral den dorpshoofden toegekend. 
