364 
jaarlijks eene hoeveelheid van ongeveer vijftig pikols (*) was verzameld worden, en schier het dubbele van 
dit getal rondsom de meer noordelijk liggende meren Limot en Ganting. Berekent men nu den pikol 
tegen ƒ 50, dan zoude de w'aarde dezer hoeveelheden eene som van zevenduizend vijfhonderd gulden 
bediagen. Aan damar zouden de bosschen, bij genoemde meren, gemiddeld zestig tot zeventig pikols 
in het jaar opleveren. De prijs dezer natuurlijke harsen verschilt naarmate der soorten, van welke er 
twee vrij menigvuldig en het belangrijkst voor den handel zijn, namelijk: de ddmar poêtih (witte 
damar) of ddmar mdta koetjing (f), zoo als deze soort in het bazar-Maleisch heet, en de ddmar 
lasa/i, aldus genaamd naar den boom, die haar voortbrengt. De eerstgenoemde is het hoogst in prijs, 
en geldt van vijftien tot twintig centen de gantang ($). Versch zijnde, heeft deze hars een bijna wit of 
geelachtig wit, half doorschijnend, en op de breuk glasachtig aanzien, is zeer ruw op het gevoel en, 
wegens de vele kleine holligheden en luchtblaasjes, zoo ligt, dat zij op het water drijft: zij wordt daarom 
het voordeeligst in de west- of regenmoeson, wanneer de bossehen meer of minder zijn ondergeloopen, 
ingezameld. Op andere lijden gaat, uithoofde harer broosheid, te veel tusschen de dorre bladeren en 
het ruig des bodems, bij het af halen verloren. De boom, welke deze hars voortbrengt, is door den 
Heer Korthals, in de afdeeling Botanie dezer Verhandelingen, onder den naam Hopea sangal be¬ 
schreven en bij de inboorlingen langs de Doeson en de Soengi Bejadjoe onder dien van Sangal 
bekend. Zijne dikke, ruwe en bij oude stammen meestal sterk gebarsten schors, laat zich gemak¬ 
kelijk afschillen, en w'ordt uit dien hoofde somtijds tot het dekken der huizen in de boschvelden 
gebezigd. De tweede belangrijke damar-soort, door de Dajakkers ter zuidkust van Borneo, njdting 
rdsak genoemd, komt insgelijks van een’ hoogstammigen boom uit de familie der Dipterocarpeae, 
en werd door den Heer Korthals, onder den naam Relinodendron rassak, beschreven en afgebeeld ( j J. 
De hars van dezen boom is licht rood, somwijlen geelachtig rood, doorschijnend, en zwaarder dan 
water, in hetwelk zij bijgevolg zinkt, en om die reden alleen in de oost- of drooge moeson verzameld 
wordt. "Wanneer de weêrsgesteldheid gunstig is, kan men somtijds van denzelfden boom twee- of drie¬ 
maal in het jaar damar inzamelen. Volgens het zeggen der inlanders vindt men weleens klompen ter 
zwaarte van 20—30 oude ponden. Tien of elf gantang’s kosten 1 soekoe, zoodat de gantang op 5—6 
centen te staan komt. De Dajakkers, zoowel als de Mohammedaansche inlanders, gebruiken deze en 
(*) De pikol bevat aldaar 150 kali’s of katjes; op andere plaatsen van den Indischen Archipel slechts 100. 
Ook de katjes verschillen op de onderscheidene plaatsen. 
(-j-) Letterlijk: katten-oogen hars, eene benaming, waarmede ook de Bejadjoe-Dajakkers haar bestempelen: 
njdting- mdta poesa. Njdting- is in de taal van dien volksstam de collective naam voor de boomharsen, even als 
ddmar in het Maleisch. 
{§) Gantang is eene maat, veelal uit oude bladscheeden der nibong- en pinangpalmen bestaande. Honderd dezer 
gantang’s worden aldaar voor drie pikol’s gerekend. »In goedkoope tijden,” zeiden mij de inlanders bij de 
Dano Babai, y> geven wij vier gantang’s van deze hars voor 1 soekoe (= 60 centen), doch wanneer de inzameling 
schaars uitvalt, niet meer dan drie voor 1 soekoeN Op Java en Sumatra is in de laatste jaren de prijs van de 
witte damar zoodanig gestegen, dat 25—30 gulden voor den pikol (van 100 katjes of 125 oude ponden) werden 
betaald. De Chinezen bezigen haar tot het maken van vernissen, en de inlanders, na haar met was gesmolten 
te hebben, beschilderen met dit mengsel witte stukken katoen, die zij vervolgens in zwarte of roode verf dompelen 
(kdjin batikh ). 
(*) Zie de afdeeling Botanie van dit werk, p. 56, Tab. 8. 
