380 
Dipterocarpus gebrand, door den Heer Korihals onder den naam van Dipterocarpus marginatus in deze 
Verhandelingen beschreven. Bijzondere smeltmiddelen worden den erts niet toegevoegd en zijn 
ook niet noodzakelijk, daar de ijzersteenklompen meestal van nature reeds eene hoeveelheid kwarts- 
korrels, somtijds ook stukjes kalksteen en andere, der smelting bevorderlijke mineralen, bevatten. 
De wijze van zuivering is zoo eenvoudig als onvolkomen: zij bepaalt zich alleen tot een goed omroeren 
van de deegachtig vloeibare massa en het afscheppen, van tijd tot tijd, der specifiek ligtere onreinheden 
(het ijzerschuim) van hare oppervlakte. Voor het overige wordt het gebruik van den blaasbalg, even als 
in onze ijzersmederijen, naar den gewenschten graad van hitte geregeld: men begint zacht, en zet 
met allengs toenemende sterkte en inspanning voort. Het gewonnen metaal blijft zoo lang in den ver- 
gaderbak van den oven, tot het langzamerhand in die mate is afgekoeld, dat het smeedbaar is. Voor 
den handel wordt het alsdan in platte en, naar beide uiteinden, dunner, wigvormig toeloopende staafjes 
uitgeslagen, gelijk gezegd wordt, ter zwaarte van één katje, doch juister van ongeveer 71 once (*), 
en ter lengte van 21 palm. Deze ijzerstaaljes zijn daar eene gangbare munt, die in ’s Lands kas te 
Banjermasing, tot kwijting van het verschuldigde hoofdgeld, wordt aangenomen, en wel tegen de 
waarde van f 2 zilver of 240 koperen centen de tien stuks. Naar dezen maatstaf worden zij ook door 
de Chinesche en andere inlandsche handelaren, vrij algemeen met 24 a 25 centen het staafje betaald, 
of tegen dien prijs in betaling ontvangen. Volgens eene ruwe schatting zouden er jaarlijks in het 
geheel, in dat gedeelte der Doeson, van 6000 tot 7000 zulke ijzerstaafjes vervaardigd worden, en naar 
het beweren der inlanders zoude een pikol erts, tien staafjes uitleveren. Elk staafje moet driemaal 
gegloeid en gehamerd worden, alvorens het den verlangden vorm en de vereischte hoedanigheid ver¬ 
kregen heeft. Toen wij Laloenieauw bereikten, vonden wij een zestal mannen onder eene loods met 
het smidswerk onledig. Twee hunner stonden aan de beide hooge cilinder-blaasbalgen ter weêrszijden 
van het groote kolenvuur, en hielden die onafgebroken in beweging; drie anderen, gaven met hunne 
zware hamers, in berekende maatslagen, op het aanbeeld den behoorlijken vorm aan het gloeijende 
staafje, dat door den zesden tusschen de tang werd vastgehouden. Deze werklieden verklaarden, 
dat zij, met goede houtskolen, bij de dertig ijzerstaafjes daags in gereedheid konden brengen, doch 
met slechte kolen niet meer dan twintig. Gelijk onze afbeeldingen doen zien, bestaan hunne hamers 
in een langwerpig vierkant, aan het achtereinde eenigzins dunner, blok ijzer, dat eenvoudig door 
middel van bindrotting aan een’ houten steel bevestigd is. — Voor eene der Dajaksche woningen te 
Laloenieauw, viel ons een klein, bamboezen stellaadje in het oog, waar onderscheidene offeranden 
op waren uitgestald, als kleine hoopjes gekookte rijst (-f-), tusschen welke eenige halve, met een 
weinig kalk bestreken betelbladen lagen, voorts ettelijke stukjes betelnoot, stukjes gambir, fijn ge¬ 
sneden tabak, en eindelijk ook onderscheidene koppen, poolen en levers van kippen. Al deze voor¬ 
werpen waren door de bewoners van dat huis, uit een gevoel van dankbaarheid, den vogel Antang 
(*) Het gewigt van 10 zulke ijzerstaafjes, gelijk die gewoonlijk, bij bundels, in den handel voorkomen, wisselde 
van 7,2 tot 7,7 Ned. ponden. 
(-j-) Van kalan (Oryza sativa, var. glutinosa, Lour.), eene rijstsoort, die anders ook veel voor inlandsch bak werk 
wordt gebezigd, en waarvan men, even als van de gewone rijst, een aantal verscheidenheden vindt, zoo witte als 
roodachtige en zwartachtige, doch wier korrels bij het koken smijdiger worden, dan die der gewone rijst of eigenlijk 
gezegde pddi der Maleijers. 
