410 
van eene groote slingerplant gekookt, die ter zuidkust van Borneo niet zeldzaam schijnt te wezen, 
terwijl de Pohon siren alleen in sommige afgelegene binnenlandsche streken zoude gevonden worden. 
Of deze beide gewassen al dan niet soortelijk onderscheiden zijn van den Javaanschen Strychnos tieute 
en Antiaris toxicaria, kunnen wij niet beslissen (*). Yolgens de getuigenis der inboorlingen wordt in 
de zuidelijke deelen van Borneo, tot het vergiftigen der blaaspijlen, bet meest ipoe gebruikt. De 
Banjerezen noemen deze gifsoort meer bepaald ratoes, ofschoon zij onder dezen naam ook dikwerf 
plantengif in het algemeen verstaan. De Dajakkers bewaren bet ipoe en siren, in een stuk palmblad 
gewikkeld, soms langen tijd, en deze giften vertoonen in dien gedroogden staat eene donkere, zwart¬ 
bruine, eenigermate naar drop gelijkende, en ook even harde, massa; somwijlen echter zijn zij weder 
meer broos en aardachtig. Een daarmede vergiftigd pijltje, met vaardigheid en kracht uit een roer 
geblazen, brengt, op 30—40 schreden, vooral aan de niet door kleeding beschutte ligehaamsdeelen, 
eene zeer gevaarlijke wond te weeg; doch op grooteren afstand treft het pijltje zelden met genoegzame 
kracht, om schadelijke gevolgen te veroorzaken. Het blaasroer, bij de Bejadjoe’s sipet geheeten (f), 
is van eene harde houtsoort, 5 of 6 voet lang, aan bet achtergedeelte dikwerf met metalen stiftjes of 
schildpad versierd, en van voren met rottingriet omwikkeld, tot vastzetting van eene ijzeren spies, die 
tot piek verstrekt. Tot afwering der pijltjes, der lanssteken en zwaardslagen, tijdens een gevecht, 
is den Dajakker zijn houten schild, taldivang , de lengte hebbende van 3 voet 6—8 duim, bij 1 voet 
2—3 duim breedte, van veel nut en dienst. Buitendien dragen de aanvoerders en voorvechters in den 
oorlog eene soort van tabbaard, uit een 4—5 voet lange en omtrent 7 duim breede strook boombast 
bestaande, rondom met rood gekleurd linnen geboord, aan de beide uiteinden met bundels menschen- 
/ 
(*) Alhoewel over de twee laatstgenoemde planten en de gifsoorten, welke daaruit door de Javanen, Makassaren 
en andere Oosterlingen bereid worden, reeds zeer veel is geschreven, mag het er echter nog verre van af worden 
beschouwd, dat de gewassen, door Rumphius, Thunberg, Leschenault en andere Kruidkundigen, onder de namen 
Upas , Ipo , Tjetik en Lignum colubrinnrti vermeld, in botanisch en toxicologisch opzigt, volledig zouden zijn onder¬ 
zocht en soortelijk bepaald. Ten aanzien van den Javaanschen Pohon antjar of Pohon oepas (Antiaris toxicaria) en 
van den Tjetik- struik (Strychnos tieute), verwijzen wij den belangstellenden lezer voornamelijk tot de navolgende 
nieuwere wetenschappelijke berigten, waarin men tevens al de oudere, dikwerf zeer fabelachtige vertelselen betrekkelijk 
hunne giftige eigenschappen en uitwerkselen op het dierlijke ligchaam, vindt aangehaald. leschenault, Mémoire sur 
le Strychnos tieuté et 1’Antiaris toxicaria, etc. in de Annales du Muséum d’histoire naturelle, XII, p. 459; 
Horsfield, Essay on the Oopas or poison tree of Java, in de Verhandelingen van het Bat. Genootschap, VII, 
en in zijne Plantae Javanicae rariores, p. 52, Tab. 13; Blume, Rumphia, p. 60 sqq., Tab. 22—24; Mulder, 
Over het vergif van den Javaanschen Upasboom, in het Natuur- en Scheikundig Archief, uitgegeven door 
G. T. Mulder en W. Wenckebach, 1837, p. 242, waar wij voor het eerst eene naauwkeurige ontleding van het 
oepas antjar ontvingen. Leschenault en D r . Horsfield, aan welke de eer toekomt, van het meest tot de betere 
kennis dier twee gewassen te hebben bijgedragen, beweren beide, dat het oepas tjetik veel heviger zoude werken, 
maar op Java minder algemeen bekend is, dan het oepas antjar: een beweren, dat lijnregt in strijd is met de 
door ons medegedeelde opgaven omtrent het siren en ipoe van Borneo, soorten, die door sommige Natuurkundigen als 
niet verschillend van de straks genoemde Javaansche worden beschouwd. Nadere onderzoekingen zullen daarover 
moeten beslissen. — Wat de inlandsche namen betreft, zullen wij hier alleen aaumerken, dat de woorden oepas of 
opas en ipoe of ipoii , uit de Maleische en Boeginesche talen afkomstig, collectief: vergif van planten beteekenen, 
en dat tjetik , door Raffles, als een Balineesch woord, voor vergif in het algemeen wordt opgegeven; siren heeft 
misschien eene soortgelijke onbepaalde beteekenis in eenen tongval der bewoners van Borneo. Pohon beteekent boom, 
en dus Pohon oepas , letterlijk: giftboom. 
(f) Zie PI. 59, fig. 13, en PI. 49. 
