419 
achttal zoodanige draagkorven, van eenige blikken trommels, een paar wollen dekens, in plaats van 
matrassen, en voor elk onzer een hoofdkussen, voeren wij den 14 den october, de Soengi Tatas of 
Soengi Martapoera, ook somtijds Soengi Kajoetangi en Kleine Banjer-rivier genaamd, op, tot bij de 
hoofdplaats Martapoera, alwaar de Sultan zijn verblijf houdt, en zich een gouvernements-huis voor 
den Resident bevindt, in hetwelk wij onzen intrek namen. De overtogt van Banjermasing naar Mar¬ 
tapoera is vervelend lang en biedt geene bekoorlijke natuurtafereelen aan. Het land is vlak, op vele 
plaatsen moerassig en zeer slecht bebouwd. In de weinige ladang’s, die nu en dan het alang-alang 
en glaga, of wel de houtbosschen afwisselen, zagen wij meestal mais, suikerriet, pisang-plantsoenen 
en andere diergelijke aanplantingen. De bedding der rivier is vrij diep en vertoont schier in hare 
geheele uitgestrektheid een’ weeken, slijkigen grond; eerst digt nabij Martapoera wordt haar bodem 
klippig en het water zeer ondiep. Uit dien hoofde kunnen eenigzins groote vaartuigen alleen in de 
westmoeson, wanneer de rivieren gezwollen zijn, tot voorbij den Kraton of het verblijf van den Sultan, 
de Soengi Tatas opvaren. De onderscheidene kanalen (Antassari 1 s ), die grootendeels op bevel van 
Panembahan Batoe ( + ) zijn gegraven, verkorten den afstand w f el aanmerkelijk, doch kunnen bij laag 
water, wegens hunne geringe diepte, niet worden bevaren. Bij eene genoegzame hoeveelheid water 
kan men, met eene snelroeijende ijzerhouten praauw, den overtogt in zes uren afleggen. 
De hoofdplaats Martapoera (f) ligt aan weerszijden der rivier van dien naam, doch voornamelijk aan 
haren linker oever. De westelijke uiteinden dier lange reeksen van huizen zijn aan den eenen kant 
der rivier onder den naam van Kampong Pasdjadjang, en aan den anderen onder dien van Kajoetangi 
bekend; dezen laatsten naam hoort men in de wandeling het meest, en hij schijnt veel ouder te zijn, 
dan die van Martapoera, welke bepaaldelijk aan dat gedeelte toekomt, w'aar de Dalam of Kraton van 
den Sultan gelegen is. Deze hoofdplaats heeft over het geheel een zeer vervallen en armoedig aanzien. 
Niet alleen de meeste huizen der geringe inlanders, maar ook de verblijven der prinsen en van den 
regerenden vorst, en zelfs de moskee, bevinden zich, schier zonder uitzondering, in een’ ten uiterste 
slecht onderhouden en bouwvalligen toestand. De hooge palissadéring van ijzerhout en nibongstammen, 
welke den Kraton omgeeft, is gedeeltelijk verrot en ingestort. Binnen deze ontredderde heining 
ziet men een aantal onregelmatig en digt bij elkander geplaatste huizen, van verschillende grootte en 
gedaante, wier wanden hier eens van bamboesriet, daar weder van planken zijn zamengesteld. Deze 
niets minder dan fraaije gebouwen, vormen den Kraton en worden door den Sultan, zijne uitgestrekte 
vrouwenschaar en talrijke omgeving bew f oond. Nergens ter wereld vonden wij ooit eene grootere tegen¬ 
stelling van rijkdom en praalzucht, met de verregaandste slordigheid en onreinheid, dan in en om dit 
vorstenhuis. In zijde gedost en van het hoofd tot de voeten met goud en diamanten bedekt, ontvangt 
de Sultan zijne plegtige bezoeken in een vertrek, den naam van schuur naauwelijks waardig. Er was 
oplettendheid noodig, wilde men niet door de gaten van den vloer zakken; de wanden waren met salen- 
dang's en andere, door den tijd en het gebruik, vervuilde en versletene zijden- en katoenenstoffen (*) 
(*) Niet Ratoe, zoo als door miszetting bl. 333, de naam van dien vorst geschreven staat. 
(j-) Marttapoera beteekent in het Sanskrit letterlijk: stad of verblijf der stervelingen, en vandaar zinne¬ 
beeldig: de aarde. De Javanen verklaren het Kawi-woord marto , door helpen, bijstand verleenen, genees¬ 
middel, en nierto , volgens Roorda van Eysinga, door heil, voorspoed; poera beteekent stad, woning. 
