421 
diamanten, boven de 2 karaat zwaarte, tegen den vastgezetten prijs van 10 realen per karaat, doch meestal 
voor veel minder, bij voorkeur aan hem worden afgestaan (*); ontvangt hij met de Ghinesche jonk, welke 
schier elk jaar te Banjermasing aankomt, gewoonlijk eene hoeveelheid goederen, alle tot zijnen bijzonderen 
handel dienende, en met welk vaartuig door hem ook veel bindrotting, was, vogelnestjes, stofgoud, 
hertshorens en andere in China gewilde artikelen worden verzonden; terwijl eindelijk genoegzaam alle 
werkzaamheden en diensten binnen zijne woningen, op zijne riviervaarten, in zijne rijstvelden en op 
zijne hertenjagten, door zijne onderdanen kosteloos moeten worden verrigt. Bij dit alles worden zijne 
inkomsten niet hooger, dan op omtrent ƒ30,000 in het jaar begroot. Zoo slecht, oneerlijk en stelselloos 
wordt het land, met eene bevolking van tusschen de 40,000 en 50,000 zielen, beheerd. Geschrevene 
wetten zoude men er te vergeefs zoeken; de regeringsvorm is er in den volsten zin des woords autocra¬ 
tisch, en wel zonder de minste orde of administratief toezigt. De tegenwoordige Panembahan Adam 
kan lezen noch schrijven, en het is eerst sedert hij van een’ voornaam’ Nederlandsch’ ambtenaar een 
fraai gouden zak-uurwerk ten geschenke heeft ontvangen, dat de lust in hem is opgewekt en hij zich de 
moeite heeft willen getroosten, de daarop uitgedrukte cijfers te leeren kennen: eene studie, waarin hij, 
tijdens ons bezoek, in 1837, reeds zoo ver was gevorderd, dat hij tot het achtste uur den tijd wist te 
bepalen. De in zijnen naam uitgevaardigde reispassen en andere officiële stukken, die hij door zijne 
onderteekening wenscht te bekrachtigen, zijn eenvoudig van een geel zegellak voorzien, waar de naam 
Panembdhan (j~) in staat afgedrukt. »Ik houd er geen kantoor op na, met Secretarissen en Klerken, 
die altijd schrijven en alles aanteekenen, gelijk bij den Resident,” zeide ons de Sultan; «dat schrijven 
zou mij te veel geld kosten, mijne inkomsten verminderen, en mij in mijne uitspanningen te zeer be¬ 
lemmeren.” — De tusschenpersoon van ons Bestuur en den Sultan is de meermalen genoemde Pangêran 
Mangkó Boêmi, een jongere broeder van den Sultan, die zich door gehechtheid aan ons Gouvernement, 
door wellevendheid, gulheid en dienstvaardigheid, van de meeste overige leden der vorstelijke familie 
gunstig onderscheidt. Hij houdt zijn verblijf afwisselend te Banjermasing en te Martapoera, en geniet 
ƒ1000 inkomen ’s maands van het Gouvernement. Het is te bejammeren, dat deze geschikte Rijks¬ 
bestuurder vóór zijne jaren is verouderd en afgeleefd; doch, geen wonder! daar hij, als een groot 
vereerder van het schoone geslacht, behalve vier echte vrouwen, er steeds een zestigtal of meer, jonge 
(*) Yoor den grooten diamant van 77 karaten, ontving de vinder slechts 500 Sp. matten (=ƒ 1275). 
(f) PI. 61, fig. 12, vertoont dit zegel in natuurlijke grootte, zoo als het op onze passen was afgedrukt. Met het 
Arabische schrift bekende geleerden zullen opmerken, dat boven de eerste letter, in plaats van drie, slechts ééne 
stip staat; doch vermits in den mond der meeste Oost-Indische eilanders (de Niassers, Timorezen en, naar het schijnt, 
eenige weinige Alfoeresche stammen uitgezonderd) de ƒ in p verandert, is, in het onderwerpelijk geval, deze minder 
juiste spelling van geen invloed op de uitspraak. De titel Panembdhan is van Javaanschen oorsprong ; en beteekent 
zooveel als: voorwerp van eerbied, of, aan hetwelk eerbied bewezen wordt, afgeleid van nembah , 
eerbiedigen, hulde bewijzen, voornamelijk door het tegen elkander sluiten van de handpalmen, die alzoo, onder het 
gelijktijdig vooroverbuigen van het bovenlijf, aan het voorhoofd worden gebragt. Fig. 13 van dezelfde plaat vertoont het 
zegel van des Sultans oudsten broeder, den zoogenaamden Rijksbestuurder, die het gewoonlijk met rooden inkt doet zetten. 
Ook in dit zegel is de naam Pangêran Mangkó Boêmi , niet naauwkeurig gespeld , gelijk de Maleijers die woorden met 
Arabische karakters plegen te schrijven, namelijk: ^ yÜU cn óie letterlijk beteekenen: prins, die de aarde 
op den schoot houdt; wordende voor het overige het woord Pangêran , een vorstelijk persoon, prins, 
voorondersteld afkomstig te zijn van het Arabische en Maleische hêrdn , verwonderen en ook bewonderen, 
zoodal het eigenlijk voorwerp van bewondering beduidt. 
Land- en Volkenkunde. 106 
