422 
bijwijven in zijn Harem op nahoudt. — De oudste zoon van den Sultan, of opvolger van den troon, 
gewoonlijk Soelthdn moêda (jonge Sultan) genaamd, bezit meer gezond verstand, doorzigt en vastheid 
van karakter, dan zijn zwakke vader, maar is tevens veel gestrenger, dikwerf wreed jegens zijne onder- 
hoorigen, en daarenboven een werkelijk of schijnbaar naauwgezet Moslem. Zijn eigenlijke naam is 
Pangêran Abdoel-Rahm&n; doch volgens zijnen rang voert hij dien van Pangêran Rètoe. Hij schijnt 
weinig behagen te vinden in de hertenjagt, welke anders, benevens het bezoeken der diamant-mijnen, 
tot de gewone uitspanningen der Banjeresche grooten behoort. Elk lid der vorstelijke familie heeft 
zijne eigene diamant-gronden, welke de ouders ten deele reeds bij hun leven aan de kinderen schenken, 
of die zij als gunstbewijs van den Panembahan ontvangen; even zoo bezit ook schier elk zijne eigene 
jagtvelden; die van den Sultan en Pangêran Mangkó Boêmi zijn zeer uitgestrekt. Met de staatkundige 
gesteldheid van het land, zijne natuurlijke hulpbronnen, den zedelijken en stoffelijken toestand zijner 
bew'oners en hunne betrekkingen met vreemden: met al deze gew'igtige inwendige belangen van hun 
rijk, bemoeijen zich de prinsen weinig of niet, en geen hunner legt veel lust aan den dag, om vreemde 
landen te bezoeken, de zeden en gewoonten van andere volken te leeren kennen en nuttige kundigheden 
te verzamelen. »Aan groote heeren past het niet, te werken; die moeten zich alleen vermaken,” is de 
grondstelling van Sultan Adam: eene leus, die gretig door al de leden zijner familie omhelsd en na¬ 
gevolgd wordt. 
De bevolking van Martapoera kan men op ongeveer 5000 zielen begrooten. De grond heeft daar 
zijne moerassige gesteldheid verloren en vertoont zich vast en droog, met voet- en rijpaden naar de 
oostelijke en zuidelijke heuvel- en bergachtige streken. De meest gewone wegen vindt men op 
onze bijzondere kaarten van nMartapoera en een gedeelte der Lawut-landen” door gestipte 
lijnen aangeteekend. Alvorens echter de hoofdplaats van den Sultan voor goed vaarwel te zeggen, 
achten w'ij nog de volgende bijzonderheden verrneldingswaardig. De Balam, gelijk de vorstelijke wo¬ 
ning daar heet, ligt digt aan de rivier, en heeft voor zijnen hoofdingang, aan den zuidkant, eene groote 
grasvlakte, door enkele planken en bamboezen huizen van Pangeran’s omgeven. Op dit plein of 
Aloen-aloen , ontwaart men een open gebouw ( Paséban ), tot vergaderplaats bestemd, van hetwelk 
eene ophaalbrug over de palissadéring van den Dalam heenloopt, langs welke brug, bij plegtige gele¬ 
genheden, de Sultan in die openbare vergaderplaats afdaalt. Niet ver van daar staat een groote vlagge- 
stok, aan welken somtijds eene gele vlag wappert, zijnde ook, bij deftige bezoeken, de stoel van den 
Sultan met geel — de hofkleur (*) — geverfd lijnwaad of laken overtrokken. Aan den zuidkant van 
het Aloen-aloen, op den afstand van omtrent duizend schreden van den Dalam, ligt het luchtige en 
ruime huis en de tuin van den Resident, welke gronden, tot dat einde, bij contract, door den Sultan 
aan het Gouvernement in eigendom zijn afgestaan. Europeanen, w'elke den Sultan hunne opwachting 
maken, worden van daar gewoonlijk in eene oude kales, door 8 of 12 menschen voortgetrokken, 
namens den vorst afgehaald en meestal door een’ zijner zonen te paard begeleid, terwijl de bezoekers 
aan den ingang van de «Receptie-zaal,” door den Sultan-zelven vriendelijk begroet worden. De vreemd¬ 
soortige uitmonstering van dat vertrek is bereids in ruwe trekken door ons geschetst; wdj vermelden 
(*) Zie bl. 230. 
