425 
schijnselen pleiten. Deze Timahan-steenen zijn zeer hard en moeijelijk met den hamer te verbrijzelen, 
donker bruin van kleur, met talrijke witte stippen van ijzerkies en nog een ander loodwit-metaal voorzien; 
hunne oppervlakte is meestal, door vele kleine holligheden, eenigzins ruw. Zoodra de mijngravers 
deze kwarts-sleentjes aantreffen, wordt hun ijver opgewekt. De uitgedolven grond wordt alsdan zorg¬ 
vuldig op hoopen gelegd, bewaakt en tegen den regen met versehe looftakken bedekt. De geheele 
diamant-graverij komt genoegzaam op het volgende neder. 
Vierkante kuilen, van 4—6 voet middellijn, worden loodregt in den grond gegraven. Ten einde 
het instorten te beletten, vóórziet men de wanden rondsom van palen, die telkens dieper worden ingeheid, 
naarmate de gravers met hun werk vorderen. Bij het delven moet het water, dat gestadig in den kuil 
bijeenzakt en somtijds tot aan de borst staat der gravers, aanhoudend worden uitgeschept, terwijl de 
kleiaarde intusschen zoo lang wordt ter zijde geworpen, tot de steenige en diamanthoudende bedding 
aan den dag komt, welker zandachtig gruis alsdan zorgvuldig bij hoopen wordt afgezonderd; onder die 
bedding vindt men weder eene geelachtige kleiaarde, bij welke het verder graven gestaakt wordt. De 
tot beschutting der wanden strekkende palen worden vervolgens uitgehaald en de kuil met roode klei¬ 
aarde opgevuld; zóó, dat er slechts eene ondiepe kom aan den mond overblijft, ter invoering van water 
tot het uitwasschen van het diamant-zand. In het water dezer kom zetten zich alsdan een 10-20- 
of 30-tal menschen, zoo mannen als vrouwen, aan het waschwerk. Men bezigt daartoe, in de eerste 
plaats, mandjes van verschillende grootte en gedaante, van bamboes- of rottingriet min of meer wijd 
gevlochten. Met een niet zeer diep, bakvormig mandje (* * * (§) ) wordt de aarde uit de mijngroef opgehaald 
en naar de waschmanden overgebragt. Na alsdan, gedeeltelijk boven en gedeeltelijk onder het water, 
bij een vlijtig omroeren en herhaaldelijk en oplettend doorzoeken, tot twee of drie reizen, telkens door 
naauwere mandjes, gezift en van alle grovere steenen ontdaan te zijn, wordt het zand ( pdsir ) ten laatste, 
bij kleine hoeveelheden, in flaauw verdiepte, schijfvormige houten bakken (f), gelijk elders op Borneo 
bij het goudwasschen in gebruik zijn, opgenomen, over den geheelen bak uitgespreid en, onder een 
gedurig rondslingeren in denzelven, al zoekende naar edelgesteenten, zoo lang gewasschen, tot eindelijk 
alleen eene geringe hoeveelheid magneet-ijzerzand, met goud- en platina-schilfertjes vermengd, overblijft. 
De edelgesteenten, zij mogen klein zijn als een groote speldekop, ontgaan het geoefende oog der 
W'asschers niet gemakkelijk, en toch wordt menige hoeveelheid zand in den houten bak afgespoeld, 
zonder iets anders te hebben opgeleverd, dan misschien een weinig stofgoud en platina. Laatstgemeld 
metaal wordt, daar zij het niet weten te smelten, als geheel onbruikbaar, door de mijnwerkers weg¬ 
geworpen en verachtelijk mas kódokfi, d. i. kikvorschen-goud, genoemd. Naar het schijnt, is overal 
op Borneo het stofgoud gelijktijdig met platina aanwezig, en komt dit metaal op sommige plaatsen van 
het eiland, in de gruis-ophoopingen der dioriet-syeniet-vorming, even menigvuldig voor, als in Ava, 
waar, volgens de analyse van J. Princep ($), het stofgoud, in gezuiverden staat, 20 procent platina 
(*) Zie PI. 56, fig. 10, op een vierde der natuurlijke grootte geteekend. Dit langwerpig ronde mandje heet 
angkatan (van het werkwoord angkat , opnemen, wegnemen). 
(1") Lingganan , en ook somtijds eenvoudig doêlan (een schenkbord, -blad) genaamd. PI. 56, fig. 8, op een 
zesde verkleind. 
(§) Nole on ,he Discovery of Platina in Ava, in Asiatic Researches, 1834, T. XVIII, p. 279 en volgg. 
Land- en Volkenkunde. 
