niet meer door ziekten worden aangetast, vermits zoowel zij, welke zich bezig houden met het uitwas- 
schen van den grond, als diegenen, welke beneden in de kuilen arbeiden, soms halve dagen lang, tot 
aan de borst in het water staan en hun naakt ligcbaam vaak geheel met modder overdekt is. De kleine 
riviertjes, welke die streek doorkronkelen en het noodige water tot het mijnwerk opleveren, stroomen 
weldra, onder den naam van Soengi Bankal, in de Batong Banjoe-pamatton of Soengi Sielinsing te zamen. 
Te Goenong-lawak stond een gedeelte van het mijn-terreiu onder water, ten gevolge van het doorbreken 
van eenige dammen en de sterke regens, welke weinige dagen te voren gevallen waren. Op geringen 
afstand ten zuiden van Goenong-lawak, verrijzen eenige zacht glooijende heuvelen, die echter weldra 
weder in een geheel vlak land uitloopen. Te Banjoewierang overnachtten wij in de woning van den 
Pembakal; dit huis stond digt aan de linker zijde der rivier Banjoe-pamatton; de overigen lagen verspreid 
in eene moerassige vlakte, met zwarte wateren, waaraan dat gehucht zijnen naam ontleent (*). 
De landstreek, welke wij op den weg van Banjoewierang naar Poeloe-lampej doortrokken, was een- 
toonig en slecht bewoond. Aanvankelijk togen wij, gedurende een paar uren, niet dan over beete en 
onvruchtbare alang-alang vlakten, tusschen welke hier en daar boschgroepen, als zoo vele oases, oprezen. 
Steenklompen van het vroeger beschrevene kwarts-conglomeraat, staken niet zelden boven den grond 
uit. Nabij het gehucht Oedjong zagen wij de eerste plantaadjes van zwarte peper: eene kuituur, welke 
in vorige tijden zulk eene aanmerkelijke uitbreiding in de Lawut-landen verkregen had, doch, bij 
gemis van aanmoediging, allengs geheel was in verval geraakt en eerst sedert weinige jaren wederom 
eenigzins is toegenomen. Nog tijdens de regering van Panembahan Solêman zouden alleen de omstreken 
van Palaihari jaarlijks 6000—8000 pikols peper opgeleverd hebben. Ook bij den kleinen berg Kramiean 
werd toen veel peper gebouwd, en de Sultan betaalde dikwerf, bij gebrek aan geld, ter naauwernood 
f 1 per pikol (-J-). Benevens peper, telen de bewoners der gehuchten Oedjong, Pangatoengan en 
Telok-poelantan, die allen niet ver van elkander verwijderd liggen, ook rijst, bataten, suikerriet enzv. 
en koken zij bruine suiker uit het zoete sap van den arenpalm. Deze boomsoort en de kokospalm groeit 
daar in menigte rondom de huizen, welke meest van kadjang en met alang-alang gedekt zijn. Bij de 
Kampong Pati-pati wordt de grond drassig en behoudt hij deze gesteltenis over eene groote uitgestrekt¬ 
heid. Deze moerassige, schier alleen met gras en riet begroeide landstreek, welke door onderscheidene 
rivieren, waaronder de Soengi Moloeko, doorsneden wordt, draagt den naam van Padang Banjoe 
(water-vlakte). Aan haren zuid-westkant ligt de Kampong Poeloe-lampej. Het was daar, dat de 
Heer Hare, in 1812, eene Javaansche volkplanting wilde stichten (§). Op den top eener kleine hoogte 
zagen wij nog de overblijfselen van zijn planken woonhuis, en aan de helling van eenen anderen, daar 
tegenover liggenden heuvel, wees men ons de plaats, waar hij eene sterkte en een gemetseld kruid- 
magazijn had doen bouwen. Na Borneo verlaten te hebben, vestigde zich de Heer Hare met zijne 
(*) Wtran of wirang (Jav. hireng , Sund. hideng ) beteekent in het Banjereesch, zwart, bavjoe water; dus 
banjoê wirang , zwart water. 
(t) B'j het verdrag van 1756, door de O. I. Compagnie met dien vorst gesloten, had deze zich verbonden, haar 
jaarlijks 15000 pikol’s peper te zullen leveren, tegen den prijs van 6 Sp. piasters de pikol. De prijs van het stof¬ 
goud werd toen insgelijks bepaald op 12 Sp. piasters de tail. Moniteur des Indes, 1846, bl. 166. 
($) Zie bl. 333. 
