439 
Mohammedaansche eigenaar stelde ons de voorste helft — een vertrekje van 6 voet lengte, 7 voet breedte 
en omtrent even zooveel hoogte — tegen eene geldelijke vergoeding, gedurende ons verblijf aldaar, 
gaarne ter beschikking. Het achterste vertrek bevatte een paar manden vol rijst, onderscheidene ledige 
draagkorven (*) en houten schotels tot het goudwasschen bestemd, twee of drie bijlen en kapmessen, en 
eenige oude kleedingstukken. In de nabijheid van het huis groeiden struiken Spaansche peper, bananen, 
suikerriet, pompoenen, bataten en meer andere tuin- en veldgewassen. Rondom het veld zag men 
niet dan hoog bosch. Onze barometer gaf aan dat oord eene hoogte van 60 meters boven de zee. 
Tegen den avond onzer aankomst, hoorden wij daar voor het eerst de sterke stem van Argus giganteus, 
welken vogel de Banjerezen Haroewe of Haroeë noemen, terwijl hij bij de Maleijers op Sumatra, in 
nabootsing van zijn eigenaardig stemgeluid, onder den naam van Koeivau bekend is. Den volgenden 
ochtend, reeds voor zonsopgang, vernamen wij ook het ver galmende geschreeuw van Hylobates 
concolor en van tw'ee soorten van groote neushoornvogels (Buceros galeatus en rhinoeeros): geluiden, 
die ons herinnerden, dat wij ons in de nabijheid van groote bergen en hooge bosschen bevonden. 
Den 14 dcn november bestegen wij den Goenong Sakoembang, voornamelijk met het doel om zijne 
hoogte met den barometer te meten, en aldus eenen maatstaf te erlangen tot het bepalen der gemiddelde 
hoogte van het Ratoes-gebergte. Wij gingen aanvankelijk langs den kleinen bergstroom Habalang, 
dien wij meermalen moesten doorwaden, alsw'anneer wij aan de goudgroeven van Betjandjang of Batoe- 
betjandjang kwamen, waar, op eene vrije plek, een tiental ellendige hutten van boomschors stonden, 
aan welke toch de naam van Kampong werd gegeven, en die aan de tijdelijk daar vertoevende mijn¬ 
gravers tot slaapplaatsen verstrekken. Reeds op den weg derwaarts merkten wij, langs den loop der 
Soengi Habalang, eene menigte oude mijngroeven op; doch bij de Kampong Betjandjang was de grond 
aan weerskanten van genoemd riviertje, als eene zeef met gaten doorboord. De groeven waren vierkant, 
2—3 voeten wijd en 8—9 voeten diep. Vele waren gedeeltelijk ingestort; sommige half met w'ater 
gevuld; doch enkele nieuweren tot op den bodem gaaf, en in deze zag men dikwerf groote bolronde 
blokken en ook hoekige rotsen van serpentijn langs de wanden uitsteken. Er waren toen drie jaren 
vervloden, sedert de eerste groeven op die plaats werden geopend, en omstreeks een jaar later had men 
den grond al hooger, langs de boorden der Soengi Habalang en Soengi Tantoi, met hetzelfde oogmerk 
onderzocht, en vooral langs het laatstgenoemd riviertje zeer rijk aan goud bevonden. Dit riviertje kronkelt 
door een diep dal, binnen hetwelk de hoogste mijngroeven toen, volgens barometer-meting, 150 meters 
boven de oppervlakte der zee lagen. Ook daar vertoonden zich in het bosch geopende plekken en 
stond een tiental hutten, uit boomschors, boomtakken en half verdord loof zamengesteld. Wij vonden 
er een aantal oude menschen, vooral vrouwen, welke zich met het goudwasschen onledig hielden, 
terwijl eenige jongere mannen, uit de diepte der gedolven kuilen, het goudrijke zand ophaalden. In dit 
zand ( pdsir ) komen, met kwartssteenen van verschillende grootte, gedaante en mineralogische hoe¬ 
danigheid, en stukken serpentijn, ook zulke van syeniet voor, die echter in de bovenste, onvruchtbare 
(*) Loentong's en landjoevg’s. De eersten (PI. 58, fig. 9) worden voornamelijk door de mannen; de landj oeng’ s 
(fig. 10) door de vrouwen op den rug gedragen. Laatstgemelde zijn van rotting of bamboesriet gevlochten, en van 
boven open. 
