442 
De Goenong Kramiean, Goenong Pantie en Goenong Langaras, de voornaamste onder de westelijke 
hoogten, zinken hier weg, als groote mollenhoopen. Geheel aan den westelijken horizont bespeurt 
men de zee en de breede mondopening van de Soengi Baritto of rivier van Banjermasing. — Na een 
paar uren toevens, verlieten wij den top en daalden langs hetzelfde pad, dat wij bij het bestijgen van 
den berg gevolgd waren, weder naar beneden. Wij onderzochten alstoen nog gedurende eenige dagen 
de omstreken van Betjandjang en Habalang, en gingen vervolgens over de gehuchten Melantong, 
Bilajan en Katapan naar Palaihari, van waar wij met een bootje de zeer kronkelende Soengi Taboeniauw 
afvoeren, naar het dorp en fort van dien naam, aan het westelijke zeestrand gelegen. 
De landstreek van Habalang tot Palaihari bestaat uit vlakten en golvende heuvelen, hier met alang- 
alang, ginds met wild hout begroeid, en hier en ginds met oude en verlatene, of beplante en bewoonde 
ladang’s afwisselende. De rijst wordt ook daar, als overal elders in de zuidelijke streken van Borneo, 
uitsluitend op drooge boschgronden of Iddang's geteeld; bewaterde rijstvelden ( sdwah's ) worden 
er niet gevonden. De gehuchten Melantong en Bilajan bevatten slechts een vijf- of zestal kleine en 
armoedige huizen; Katapan heeft een eenigzins gunstiger aanzien en is tweemaal zoo groot. Over het 
geheel is de inlandsche bevolking van dat gedeelte der T&nah-lawut echter zeer gering, en zij leeft 
voornamelijk van den veld- of tuinbouw en de goudwassching. Nabij de Kampong Katapan hadden 
Chinesehe mijngravers eene lange en diepe sloot geschoten, tot waterleiding dienende naar eene nieuw 
ontdekte, goudhoudende plaats. Klipsteenen van kwarts of van een kwarts-conglomeraat, staken hier 
en daar uit den rooden, zandachtigen kleibodem der vlakten, langs welke wij van Katapan tot Palaihari 
trokken. Van Palaihari verder westwaarts tot aan het zeestrand, is het land geheel vlak en, langs de 
rivier van Taboeniauw, op onderscheidene plaatsen moerassig. 
Te Palaihari en een eindweegs zuidelijker, in de, bij een klein meir gelegene Kampong’s Kandangan, 
Ambawang enzv., waar de huizen weder doorgaans wanden van kadjang hebben en met nipa-bladen 
zijn gedekt, wonen een paar honderd Chinezen, welke zich schier uitsluitend met goudwasschen onledig 
houden. Het goud van daar, dat meestal in kleine, gladde schilfertjes voorkomt en in de wandeling, 
bij verkorting, ?nas laivut (*) wordt genoemd, behoort tot de beste soorten van het zuidelijk gedeelte 
van Borneo. In sommige drassige oorden vindt men het tot digt bij de oppervlakte van den zwart- 
aehtigen moerasgrond. Op eene diepte van 4 of 5 voeten ontmoet men eene soortgelijke roode en sterk 
met kwartszand en afgeronde kwartssteenen vermengde kleiaarde, als door .ons bij Poeloe-nangka en 
op andere plaatsen in de Lawut-landen is waargenomen. Dieper dan 20 of 25 voeten worden geene 
goudschilfertjes meer gevonden. — Kale en dorre grasvlakten, die slechts door kleine boschjes W'orden 
afgewisseld, omgeven de Kampong Palaihari. Alleen in Z. westelijke rigting ontwaart men in de verte 
eene lange keten van kleine bergen en heuvelen. Wij hebben reeds gemeld, dat voorheen vrij veel 
zwarte peper in de omstreken van Palaihari geteeld werd: eene kuituur, die echter allengs geheel te 
niet is gegaan, doch sedert eenige jaren wederom eenigzins heeft toegenomen. — Van Palaihari loopt 
een weg oostwaarts, bezuiden de bergen Batoe-goera en Pamatton-balaran, naar de Kampong Asomasan, 
(*) hi plaats van mas 7 dnah-lawut; mas of dmas bcteekcnt goud. 
