450 
Commissie haar ontstaan voornamelijk verschuldigd is, te weten: de vermeerdering der kennis aangaande 
de Nederlandsche Oost-Indische Bezittingen en het daardoor bevorderen der natuurkundige weten¬ 
schappen in het algemeen, nog meer volledig zou worden ten uitvoer gelegd, en hoezeer zoude ik niet 
wenschen mijnen geringen arbeid, vereenigd met de duur gekochte vruchten van mijne ontslapene 
ambtgenooten, te kunnen doen strekken tot eene blijvende gedenkzuil van onze hulde en dankbaar¬ 
heid aan Nederlands geëerbiedigden Koning en, ik mag er bijvoegen, van on verwelkbaren roem 
voor Nederlands Regering, wier verlichte wijsheid ons niet alleen den weg heeft aangewezen, dien 
wij te bewandelen hadden, maar ook met gepaste mildheid de middelen verschafte, om hem met waar¬ 
digheid te betreden. 
BE GOENONG GEDEE. 
PI. LXII—LXIX. 
Onder alle vuurbergen van Java vindt men er geen, die tot heden dikwijlder door natuurkundige 
reizigers werd bestegen en, op verschillende tijdstippen, naauwkeuriger onderzocht en beschreven, 
dan de Goenong Gedee (* * * (§) ). Hij heeft deze voorkeur te danken, eensdeels aan zijne geographisehe lig- 
ging, zoo gei eed tusschen Buitenzorg en Tjandjor, anderdeels en vooral, aan zijne, in geologisch 
opzigt, zoo merkwaardig ontwikkelde en leerrijke gesteldheid. Zijn krater is zeer uitgestrekt en biedt 
ons, met de hoogten, die hem omgeven, zulk een fraai en duidelijk beeld van eenen werkzamen vulkaan, 
als niet ligt elders, binnen zulk een klein bestek, zal zijn waar te nemen. Wij hebben hem tweemaal 
bezocht: de eerste reis in 1832 en vervolgens in 1836, en beide de keeren ruim eene week aan 
zijn onderzoek toegewijd. Be op onze plattegrond-teekening van dien krater (-f) opgegevene hoogten 
berusten op metingen, door ons zelven, middels een’ Fortin’schen barometer, in het werk gesteld, 
zijnde daarbij de gemiddelde dagelijksehe hoogte der kwikkolom in den barometer tot grondslag ge¬ 
nomen, en zulks volgens de waarnemingen, met hetzelfde instrument, in dezelfde maanden en op 
dezelfde uren van den dag, aan het zeestrand, ter noord-, west- en zuidkusten van Java, Sumatra en 
Borneo, voor en na dien tijd, door ons gedaan. Yolgens die vergelijkende waarnemingen van twee 
stations, berekend naar de formules van Laplace ($), verheft zich de Poentjak Goenoeng Gedê (J 
2965 meters (= 9126,27 Par. voeten) hoven de oppervlakte der zee, welke meting tevens naauwkeurig 
overeenstemt met die door D r . Horner, door middel van zijnen reis-barometer (een’ zoogenaamden Hor- 
ner’schen) verrigt en naar de Tables hypsométriques van zijnen Oom berekend. De Heer Blume daar- 
(*) B. i. groote berg. De Sundanezen schrijven eigenlijk Goenoeng Gedê nxj mi rrjo \. Ook in het Ngoko- 
Javaansch luidt het eerste woord, dat berg beteekent, goenoeng , doch de Maleijers zeggen en schrijven goenong 
(f) Op die Plaat is verzuimd, het volgnommer 67 te stellen. 
(§) Be Heer Beima, Conservator voor de Mineralogie bij ’s Rijks-Mufeum van Natuurlijke Historie te Leiden, 
heeft zich wel de moeite gelieven te troosten, een aantal mijner barometer-waarnemingen, met de meeste naauw- 
keurigheid, naar de formules van Laplace, op nieuw te berekenen. Ik betuig hem daarvoor den verschuldigden dank. 
Met Biot’s lables barométriques, van welke ik mij in Oost-Indië, ter berekening der waargenomene barometer¬ 
standen, meestal bediend heb, verkreeg ik gewoonlijk een weinig hooger cijfer. 
(*) Poentjak beteekent: top, kruin; dus Poentjak Goenoeng Gedê , top van den berg Gëdê. 
