457 
de bedding der Tjitaroem 225 voeten breed wezen. Hare rotsige oevers zijn hoog en steil, op vele 
plaatsen door bet water ondermijnd, hier en daar met lange, glinsterende stalaktieten versierd, naast 
welke donker groene varen en slingerplanten door de rotsspleten heêngroeijen en door de hooger staande, 
breedgetakte Fici en witstammige Myrtaceae overschaduwd worden. 
HEETE MOBDERWELLEN, AAN DE NOORD-WESTZIJDE YAN DEN 
GOENONG PAPANDAJANG. 
PI. LXXX. 
Toen ik in de maand april 1833, met den Heer van Oort, van de kofïijplantaadjes Malabar-Tjipedjeh, 
aan de oostzijde van den Goenong Malabar, naar Garoet reisde, en in den Pasangrahan te Kolelega, 
aan de zuid-oostelijke helling van den langen, zich hoofdzakelijk Z. en N. strekkenden, bergrug (*), 
welke de grensscheiding vormt tusschen de distrikten Tjipedjeh en Timbanganten, nachtverblijf hield, 
verhaalden mij de inlanders, dat op den afstand van omtrent anderhalf uur gaans, ten W. Z. W. van 
daar, midden in het bosch van dat gebergte, kokende zwavelpoelen werden gevonden. Ik besloot die 
vulkanische werkplaats te gaan hezigtigen, en werd derwaarts vergezeld door den Heer van Oort, die 
zich de gelegenheid ten nutte maakte, er de medegedeelde afteekening van te vervaardigen. 
Deze heete modderwellen zijn in een oneffen, ketel vormig dal gelegen, ruim 3000 voet boven het 
zeevlak; zij vormen den oorsprong van twee kleine rivieren, Tjipapandajang en Tjibodas genaamd, die 
hare, met zwavelzuur bezwangerde wateren in de rivier Tjimanoek ontlasten, welke, zoo als bekend is, 
bij Indramajoe, door onderscheidene monden in de Sunda-zee uitstroomt. Aan het boveneinde van dat 
dal, hetwelk ten noorden, ten zuiden en ten westen, en in deze laatste rigting het hoogst, door steile, 
digt met woudboomen, wilde pisanggewassen en varens begroeide berghellingen is omsloten, werd de 
geheele grond, over eene uitgestrektheid van ongeveer 800 schreden van het W. naar het O., en van 
500 of 600 schreden in diagonale rigting, allerwegen door de onderaardsche dampen en gassoorten om¬ 
en opgewoeld en ondermijnd, het gesteente (trachyt) uitgebeten of tot eene brokkige en weeke massa 
ontbonden: hier zijn alle hoornen verschroeid of in verkoolde stronken veranderd, en terwijl heete 
modder en modderig water overal uit den bodem opborrelen, schieten water- en zwaveldampen met ge¬ 
weld te voorschijn uit gaten en scheuren (fumarollen), welker randen met gesublimeerde zwavel bekleed 
zijn. De werking van het vulkanische vuur vertoont zich hier zeer levendig. Tallooze andere gaten, 
meestal van 1 tot 8 of 12 voeten wijdte en diepte, enkele zelfs met 30 of 60 voeten middellijn, 
liggen gedeeltelijk in reeksen naast elkander of vereenigen zich in groepen, op den oneffenen, nu eens 
rijzenden, dan weder dalenden, kleiaardigen bodem, welks oppervlakte wel eene verharde korst bezit, 
doch die vermoedelijk naar onderen weldra in een week en kokend heet slijk overgaat. Die gaten 
zijn gewoonlijk treehtervormig, en het modderige water, waarmede vele schier tot aan hunnen rand 
gevuld zijn, heeft in sommige eene graauwe, in andere eene vuil geel- of roodachtige kleur. Onze 
(*) Wordt, volgens zijne onderscheidene toppen, met verschillende namen bestempeld, van welke die van Goenong 
Goeha en Goenong Kiamis het meest worden gehoord. * 
Land- en Volkenkunde. 115 
