thermometer leekende in onderscheidene poelen een warmte-verschil van ziedend heet tot op slechts 
80 en 75 centigraden. Het zal geene vermelding behoeven, dat het bewandelen van zulk eenen, 
vaak onder den voet sidderenden, vulkanischen grond, welks geweldig koken, bruisen en dampen een 
verdoovend geraas te weeg bragten, met de meest mogelijke omzigtigheid moest plaats hebben, wilde 
men niet in den gloeijenden modderpoel wegzinken, die dikwerf slechts door eene dunne aardkorst 
bedekt was ( ). Mandarasa-slruiken (Rhododendrum), benevens weinige soorten van varens en mossen, 
waren schier de eenige gewassen, welke tot digt bij die hevigst opborrelende poelen groeiden. Den 
Goenong Goentoer peilden wij van daar IV. 56° O. Yeeliigt is deze solfatara eenerlei met den 
Kawa Manoek van D r . Junghubn (-ƒ-). De ons vergezellende inlanders van Kolelega noemden haar 
eenvoudig naar de bergslroomen, welke aldaar hunnen oorsprong nemen, te weten: Kawa Tjibodas 
en Kawa Tjipapandajang, die beide slechts door een’ lagen en kalen tusschenrug van elkander zijn afge¬ 
scheiden. Zij gewaagden voorts van nog een’ diergelijken, door kokende modderpoelen gekenmerkten 
Kawa, bij hen Tjikraha geheeten, en die een eindweegs noordelijker, nabij den bergtop Kiamis 
gelegen was. Deze Kawa Tjikraha werd, in 1819, door Professor Reinwardt bezocht, en is, volgens 
de waarnemingen van dezen geleerde, later door den Heer van der Boon Mesch beschreven ge¬ 
worden (()). Door die vulkanische werkplaats en de door ons beschrevene en afgebeelde solfatara 
wordt het naauwe verband tusschen den Goenong Goentoer en den Goenong Papandajang, duidelijk 
aangewezen. Er worden voor het overige in dezelfde bergstreek, bepaaldelijk langs de boorden der 
gemelde boschrivier Tjibodas (^), nog in onderscheidene oorden heete bronnen ( tjipanas) aangetrofïèn, 
die door haren walgelijken smaak en reuk, hare bezwangering met zwavelzuren en zwavel-waterstofgas 
genoegzaam verraden. 
YERW0E3TING, DOOR DEN Y URAAN GALOENGGOENG AANGERÏGT. 
PI. LXXXI. 
Van alle vulkanische uitbarstingen, welke sedert het laatst der vorige eeuw op het eiland Java 
hebben plaats gehad, heeft er geene zulke droevige en noodlottige gevolgen na zich gesleept, als 
die van den Goenong Galoenggoeng, nu vijf-en-twintig jaren geleden. Volgens de officiële berigten 
toch, verloren bij deze schrikkelijke gebeurtenis niet minder dan 4011 menschen het leven, werden 
114 kampong’s door de uitgeworpen massa’s verwoest, 105 paarden, 140 runderen, 713 buffels en eene 
tallooze menigte pluimgedierte gedood, en eene ontzaggelijke hoeveelheid vruchtboomen, rijstvelden 
( ) Een der ons begeleidende inlanders bad bet ongeluk, met het regterbeen door den grond en tot aan de knie 
in den beeten modder te zakken, ten gevolge waarvan de huid dadelijk vol blaren geraakte en op vele plaatsen losliet, 
zoodat de arme lijder naar huis gedragen moest worden. Het is bekend, dat de zoozeer bereisde Graaf Carlo Vidua 
de Conzano, op dergelijke rampzalige wijze, zijn regterbeen in een’ der zwavelpoelen van Lahindong, op Celebes 
(afdeeling Menado), deerlijk verbrandde en aan de gevolgen daarvan, vier maanden later, den 25 slen december 1830, 
te Amboina overleed. 
(f) Tijdschrift voor Neèrland’s Indië, 1843, I, p. 219. 
($) De incendiis montium igni ardentium insulae Javae. Disputatio inauguralis, 1826, p. 41, met eene 
plattegrond-teekening. 
(*) D. i. wit water, welke kleur het aan de daarin opgelosle zwavelzure kleiaarde verschuldigd is. 
