een uitvoerig verslag, door den Resident der Preanger-Regentschappen aan den Gouverneur-Generaal 
gerigt, medegedeeld geworden, dat men ook in het Indisch Magazijn vindt afgedrukt (* * * (§) ), en waar¬ 
uit wij hier, tot toelichting der door ons gegevene kaart van de verwoeste landstreek (f), het zakelijkste 
gedeelte zullen herhalen. 
Aan den zacht dalenden zuid-oostelijken voet van het gebergte Galoenggoeng (($), lusschen de groote 
rivieren Tjiwoelan en Tjitandoi, die beide naar de zuidkust van het eiland stroomen, vond men eene 
der vruchtbaarste en sterkst bevolkte landstreken van de Preanger-Regentschappen. Dat gebergte, 
hetwelk tot aan zijne toppen met een digt bosch bedekt was, had, volgens de eenstemmige getuigenis 
der inboorlingen, nooit eenig spoor van vulkanisch vuur vertoond. Wel hadden zij nu en dan eenig 
onderaardsch geluid gehoord, doch, van jongs af daaraan gewoon, er niet bijzonder acht op geslagen. 
Drie maanden echter vóór de rampvolle gebeurtenis, had een vreemd verschijnsel de oplettendheid van 
sommigen gaande gemaakt. Het water namelijk van eene kleine rivier, Tjikoenir genaamd, welke 
door een wijd en diep dal, aan de zuid-oostelijke helling van den Galoenggoeng afstroomde en ten 
naastebij op een derde der relative hoogte van den berg eenen waterval, Bamboelan, vormde, welke 
aan den voet van een’ rotswand, in eene kom nederplofte, was, in de maand julij 1822, eensklaps 
troebel geworden, had een wit bezinksel afgezet, een’ bitteren smaak en een’ zwavelachtigen reuk er- 
langd, terwijl, bij nader onderzoek, tevens bleek, dat het water in de kom, hij den Tjoeroek Bamboelan, 
eenen ongewonen graad van warmte verkregen had; al deze verschijnselen waren echter weldra weder 
verdwenen, uitgezonderd de zwavelachtige reuk, welke het water bijbleef. 
Zonder dat zich iemand over deze geheime werking der natuur verder bekommerde, verscheen de 
8’ ie october van genoemd jaar. De dampkring was helder, als gewoonlijk, en geen onrustbarend voor- 
teeken scheen het naderend onheil aan te kondigen, toen plotseling, tusschen een en twee ure des 
(*) Jaargang 1845, n°. 3, p. 59. 
Ct) ^ eze kaart werd vervaardigd, weinige maanden na de ramp, op last van den toenmaligen Resident der 
Preanger-Regentschappen, den Heer R. van der Capellen, en behoort eigenlijk tot zijn bedoeld officieel berigt, waar- 
aan wij onze mededeelingen hoofdzakelijk ontleenen. De originele kaart, naar eenen aanmerkelijk grooteren maatstaf 
zamengesteld, wordt in het Archief van het Ministerie van Koloniën bewaard; zij werd mij, door welwillende be¬ 
schikking van Zijne Excellentie den Heer Minister Baud, ter openbaarmaking toevertrouwd. De veranderingen , die 
ik gemeend heb in haar te moeten maken, zijn onbeduidend. 
(§) kb i. groote dijk of groote wrong, al naarmate men de twee eerste lettergrepen van dien eigennaam afleidt 
xan het Maleische galoeng , een opgehoogde weg, dijk (voornamelijk tusschen twee waterplassen), of wel van het 
Javaansche en Sundanesche gêloewg , een wrong in het bair; goeng beteekent, in het Javaansch, groot, aanzienlijk. 
De Goenong Galoenggoeng, zijnde een oosfelijke zijtak van de bergketen, welke den hoogen kegelberg Tjikoerai met 
den Goenong Talaga-bodas verbindt, maakt met die keten, waarvan het noord-oostelijk, zich aan den Galoenggoeng 
aansluitend gedeelte onder den naam van Taikoekoes bekend is, de waterscheiding uit tusschen de zuid- en noordkusten 
van Java, en vormt aldus een’ grooten, natuurlijken dijk of dam, tusschen de naar weerskanten zeewaarts slroo- 
mende rivieren. 
(*) Gele rivier, of eigenlijk w'elker water de kleur heeft van den kurkuma-wortel, in het Javaansch koenir 
genoemd. Die benaming schijnt het bewijs te leveren, dat gemeld bergwater reeds vroeger eene troebele, geelachtige 
kleur heeft gehad. 
