461 
namiddags, een zware slag van den berg de aandacht der bewoners tot zich trok, en zij, ter hoogte 
van den gemelden waterval, eene ontzaggelijke rookzuil, met verbazende snelheid zagen opwarrelen, 
die zich spoedig door de lucht verspreidde en de geheele landstreek in eene volslagene duisternis hulde; 
een gedurig toenemend donderend geweld deed den aardbodem beven. Schrik, angst en ontzetting 
verspreidden zich alom. Kokend heete modder, deels bij hoopen, tot op eene aanmerkelijke hoogte 
door de lucht geslingerd, deels door het dal van de Tjikoenir in ontzettende hoeveelheid afvloeijende, 
vereenigde zich met siedend water en groote steenklompen tot eenen vreeselijken stroom, welke boomen 
ontwortelde en alles in zijne vaart wegsleurde. Door deze massa’s, welke twee en drie geographische 
mijlen ver, tot bewesten de Tjitandoi, nedervielen, werden de rivieren in haren loop gestuit en 
zwollen zij tot vernielende vloeden aan, welke den rampzaligen vlugteling bij iederen tred terugdreven, 
tot hij er eindelijk, op eene gruwelijke wijze, in omkwam. De rivieren Tjikoenir, Tjimoeloe en Tjilosê — 
schrijft de Heer van der Capellen — sleepten in haren modderigen vloed de lijken van menschen en 
dieren voort en stortten die in de Tjiwoelan en Tjitandoi uit, door welke deze treurige overblijfselen 
naar de zee werden gevoerd. De bewoners van Tjidojang en Tasikmalaja zagen geheele bamboezen 
woningen drijvende, in welke zich nog mensehen bevonden, wien het hun niet mogelijk was, hulp te 
bieden. — Het gebergte W'as ten eenemale in een dik wolkenfloers gehuld, als wilde de geweldige natuur 
bare vernielende woede voor het menschelijk oog verbergen. Felle bliksemstralen flikkerden door de 
zaamgepakte damp- en asehwolken henen, en het geraas der rollende donderslagen (vulkanisch on¬ 
wed er) vereenigde zich met het gekraak en gerommel in het binnenste van den berg. Een aantal 
pngelukkigen, die het bereik der uitbarsting in de bosschen ontvlugt was, werd door het bliksemvuur 
getroffen en ontzield (*). Te drie ure, toen de vulkaan het hevigste woedde, viel er, in zijne oostelijke 
en zuid-oostelijke rigting, een regen van kouden modder met asch vermengd, welke de velden en plant¬ 
soenen, tot op een’ afstand van meer dan 6 geographische mijlen, vernielden; nader bij den berg viel 
een roodachtig zand. Omstreeks 4 ure na den middag werden de donderslagen en de uitbrakingen 
allengs minder; te 5 ure volgde eene doodsche stilte; de lucht klaarde op en de berg werd wederom zigtbaar. 
De bosschen van het dal der Tjikoenir, als ook die der naburige bergruggen en heuvelen, waren 
alle verdwenen en slechts half verbrande boomstammen van ben overgebleven. De zacht rijzende 
en zoo vruchtbare vlakte, tusschen de Tjitandoi en den vulkaan, leverde een verschrikkelijk tooneel op 
van verwoesting. In eene uitgestrektheid van ruim twee geogr. mijlen van den krater was geen spoor 
meer te ontdekken van velden of woningen: alles lag diep onder een’ blaauw-graauwen en rookenden 
modder bedolven. Hier en daar slechts verrieden ontbladerde of van al hunne takken beroofde vrueht- 
boomen de plaatsen, waar even te voren Kampong’s gestaan hadden. Men kan hiernaar oordeelen 
over de dikte der opgehoogde modderlaag, met rotsblokken, boomstammen en overblijfselen van 
huizen vermengd, en over de duizenden van menschen en dieren, welke in dien vreeselijken stroom 
dood en vernieling gevonden hebben. — Het verdient opmerking, dat, terwijl de uit den krater opge¬ 
slingerde stoffen sommige ver verwijderde Kampong’s bereikt en verwoest hebben, andere, meer in 
de nabijheid van den berg gelegene, ten eenemale onbeschadigd zijn gebleven. 
(*) »Die aus der vulkanischen Dampfwolke herabfahrenden Blitze haben einst in Island (ani Vulkan Katlagia, 
17 Oktober 1755), nacli OlafTen’s Bericht, 11 Pferde und 2 Menschen getödtet.’’ A. von Humboldt, Kosmos, I, p. 244. 
Land- en Volkenkunde. 116 
