464 
beslaande en van allen plantengroei onlbloote grondgedeelte van dien ouden krater (verhefïingskrater?), 
is bij de inlanders onder den naam van Dasar (vloer) bekend en wordt door de Europeanen zeer 
kenschetsend zandzee genoemd. Midden in deze kale zandvlakte, welke naar gissing omtrent 2 geogr. 
mijlen omtrek heeft, verheffen zich in ééne groep bij elkander, verscheidene eruptie-kegels, insgelijks 
geheel uit vulkanische asch of zand zamengesteld en ten deele diepe trechtervormige kolken in hunne 
toppen bevattende. De in onze teekening, ter regter zijde, schijnbaar hoogste, klokvormige en dun met 
struiken en enkele casuarina-boomen begroeide berg, binnen die zoogenaamde zandzee, draagt den naam 
van Goenong Batok, en de, een weinig meer links van hem gelegene, doch veel lagere en eenen wijd 
gapenden kratermond vertoonende aschkegel, is de eigenlijke Goenong Bromo. Deze verheft zich, 
volgens Junghuhn, ongeveer 250 voet boven de Dasar-vlakte, terwijl de Batok ruim tweemaal zoo. 
hoog is. Aangezien de namen van Dasar en Bromo, ten gevolge van oude geschiedkundige overleve¬ 
ringen, bij de bevolking van Tengger zeer algemeen bekend zijn, wordt door haar dat gedeelte van het 
gebergte, waar zich de krater bevindt, gewoonlijk Goenong Dasar of Goenong Bromo genoemd (*). 
HYPSOGRAPilïSCHE VOORSTELLING VAN JAVA EN SUMATRA. • 
PI. LXXXIII. 
Sedert wij onze hypsometrische tafel, reeds verscheidene jaren geleden, hebben zamengesteld en in 
het licht gegeven, zijn soortgelijke tafelen ook door andere reizigers openbaar gemaakt, en daarenboven 
vele afzonderlijke berigten over de berghoogten van Java en Sumatra, volgens barometer-waarnemingen 
en driehoeksmetingen, ter onzer kennis gekomen, op welke wij het nuttig achten, den belangstellenden 
lezer opmerkzaam te maken. Wij zullen evenwel niet alle bijdragen van dien aard hier aanhalen, 
maar slechts de jongste en belangrijkste, dewijl men veelal de ouderen daar tevens vermeld vindt. 
Het volledigste overzigt ten deze, is door den Baron Melvill van Carnbee geleverd, die, in onder¬ 
scheiden© verhandelingen, al de vroeger gedane waarnemingen met veel vlijt en kritiek bijeenverzameld 
en, met de zijne vermeerderd, tot een geheel vereenigd heeft. Men zie voornamelijk zijne verhandeling: 
«Over de hoogte der bergen in den Oost-Indischen Archipel,” met eene plaat, in het Tijdschrift 
( ) Het woord bromo heeft in het Kawi de beteekenis van vuur, en Goenong Bromo zoude derhalve, even als 
Goenong Merapi , letterlijk vuurberg beteekenen. Sommige Schrijvers zijn echter van oordeel, dat de bewoners 
van het gebergte Tengger, welke, gelijk bekend is, de leer van den Koran niet hebben omhelsd, maar tot den hui- 
digen dag getrouw' zijn gebleven aan het oude Indisch-Javaansche geloof en die, behalve aan onderscheidene andere 
góden, vooral ook aan Brabma en Wischnoe hunne gebeden opzenden , zich almede jaarlijks, in de maand Kesodo , 
met een godsdienstig oogmerk, gezamentlijk in de Dasar-vlakte vereenigen, alsdan wierook ontsteken en verschillende 
eetwaren, als offeranden, in de rookende kraterkolk werpen, — den naam van Bromo (Brahma), als zinnebeeld 
van het vuur en der scheppende kracht, aan dien vulkaan hebben gegeven. Veelligt is de benaming Batok, van den 
daar naast gelegen eruptie-kegel, ontleend van het Maleische woord bdtokh, hoest, en als eene overdragtelijke uit¬ 
drukking te beschouwen voor het onderaardsch geluid, dat de vulkaan nu en dan laat hooren. Aangaande den berg- 
naam Tengger , meent W. von Humboldt (Kawi-Sprache, I, p. 188), dat deze zoude kunnen zijn afgeleid van het 
Javaansche woord tenggar , eene verwijderde, ver afgelegene plaats. Zoude hij niet eerder afkomstig zijn van 
het woord tengger , een grafsteen? Goenong Tengger zoude in dat geval te vertolken zijn door gebergte der 
giafsteenen, te weten, dat grafsteenen oplevert, of waar veel grafsteenen aangetroffen worden. 
