468 
westelijk binnen het kraterveld, is de grond op tallooze plekken warm, met zwavel overtogen en ziet 
men een’ witten rook uit gaten en scheuren opstoomen. 
Werpen wij ten slotte nog eenen blik op de uitgeworpen stoffen van dezen vulkaan. Zoowel aan de 
zuidelijke, als aan de zuid- en noord-westelijke berghelling nabij den krater, ontwaart men, tusschen 
de struiken en het lage geboomte, gedeelten van lava-stroomen, die uit eene zwarte of zwart-graauwe 
trachyt-lava bestaan, met vele witte stippen van glazig feldspath en van verschillende vastheid. 
Veelal is de lava, bij het afkoelen, in zeer onregelmatige stukken gebarsten, die er op de breuk dikwijls 
sehelpachtig, glasglanzend en somtijds zelfs vast obsidiaanaardig uitzien. Van eene eenigzins meer 
poreuse hoedanigheid zijn de uitgeworpen blokken, waarmede het kraterveld als bezaaid ligt, en die niet 
zelden de grootte van onderscheidene kubiek-voeten hebben; hunne blazige ruimten bevatten dikwerf 
een slakachtig hulsel; doch eigenlijke slakken zijn zeldzaam en gewoonlijk bruin- of roodachtig van kleur. 
Merkwaardig en kenschetsend zijn de, uit wit kwarts of uit een mengsel van kwarts en feldspath be¬ 
staande brokken, welke ter grootte van eene okkernoot, van eene vuist, ja tot die van een menschenhoofd, in 
de lava liggen besloten of door den vulkaan afzonderlijk zijn uitgebraakt. Sommige dier brokken hebben 
een porseleinaehtig aanzien, als zijnde van buiten verglaasd of slakachtig gebrand; de meesten echter, 
vooral de ingebakkenen, zijn dof van kleur en gemakkelijk te verbrijzelen. Horner meent, dat deze kwarts- 
stukken, als door het vuur veranderde gedeelten van het benedenliggende graniet zouden zijn te be- 
schouwen. In een dezer kwartsstukken vond hij eene aanmerkelijke hoeveelheid ijzerkies ingesprenkeld. 
De lava van den Merapi schijnt over het geheel, naar de verschijnselen met het staal te oordeelen, vrij 
veel kwartsdeelen te bevatten, en haar gehalte aan ijzeroxydule is ongetwijfeld niet minder aanzienlijk. — 
Naar puimsteen zoekt men op den Merapi te vergeefs; niet een enkel stukje is door ons, noch ook 
door Horner, die dezen vulkaan eenige jaren na ons bezocht, in zijn uitgestrekt kraterveld gevonden. 
Vanwaar nu die ontzaggelijke hoeveelheid puimsteentuf, waarmede het bekken van Agam, vele 
honderden voeten diep, is opgevuld? Heeft veelligt de Merapi, in het begin zijner vulkanische wer- 
king, bij welke hij zijnen puntigen top afgeworpen en zijne tegenwoordige gedaante erlangd heeft, 
voornamelijk stroomen van water en modder, met puimsteengruis vermengd, uitgebraakt, even als de 
Vesuvius, tijdens de verwoesting der steden Pompeji, Herculanum en Stabiae, in het jaar 79 na Chr.? 
Voor deze onderstelling schijnen inderdaad vele bijzonderheden te pleiten. De plaatselijke ligging van 
den uitgedoofden vulkaan Singalang, met zijnen omtrent 1300 voet lageren tweelingsbroeder Tendikê, 
schijnt van dien aard, dat de door hem uitgebraakte modder-stroomen veeleer zuid- dan noordwaarts 
hunnen weg hadden moeten nemen, uithoofde van den zadelvormigen rug, die den Singalang, aan 
zijn noordelijk gedeelte, met den Merapi verbindt, en het bekken van Agam, ter hoogte van bijkans 
200 meters, ten zuiden afsluit. Bij dit al ligt echter de Singalang het minst verwijderd, en juist in 
dezelfde rigting bezuiden op den achtergrond van de later te vermelden, merkwaardige ravijnen, 
welke de diepte der tuflaag doen kennen. Van den oostelijk liggenden Sago, die zijne lava-stroomen 
alleen naar de zijde van Alaban of oostwaarts uitbraakte, kunnen de luf-ophoopingen in Agam volstrekt 
niet afkomstig zijn; en wat eindelijk het meir van de Tien Kota’s (Dano Sapoeloh Kota) betreft, dat 
zich op den regllijnigen afstand van omtrent twee geographische mijlen, ten westen van het fort De Koek 
