182 
DAN 
DER 
Dant y pysgodyn ; Serratula tinctoria ; Saw-wort. 
Dak; Quercus;--Oak. edr. Derwen. 
“ Gnawd nyth eryr ym miaen Dar.” Llyw, Hen. 
Dat. edr. Gwrthbwys. 
Dauwynebog; Viola tricolor; Pansy Violet, Heart’s ease. 
Deilen ddu dda; Scrophularia nodosa ; Knotty-rooted Figwort. 
Moch crestlyd a iacheir gan eu golclii a thrwyth o’r dail. 
Deintlys; Dentaria bulbifera; Coralwort. 
Deintlys cenog ; Lathraea squamaria; Toothwort. 
Derig; Dryas octopetala; Mountain Avens. 
Derlys 1 
Derwlys 3 
Y DWR; Teucrium Scordium ; Water Germander. 
Pylor o honi a ladd lyngyr, trwyth o honi sydd lesol i dwymn- 
olclii lien fraen-ddoluriau. 
Derlys y fagwyr; Teucrium Chamcedrys; Wall Germander. 
Y mae i ’r ddeilen hon y gair o fod yn esmwyth arloesaidd, a 
chryfhaol. Y mae hi o ’r un natur a ; r Perchwerwyn, ac yn ddily 
nol yn fuddiol rhag peswcli, diiFyg anadl, y gormwyth, ac attalfeydd 
yn yr ysgyfaint. 
Derlys y goedwig. edr. Chwerwlys yr eithin. 
Derwen. edr. Dar. 
Natur a rhinwedd rwymawl rhisgl y dderwen, neu’r afala, sef y 
cnapiau a dyfí^ÿ yn rhith cnau ar y dail, sydd wasanaetligar mewn 
amryw foddion meddygawl; sef trwyth o honynt, pan fyddo ’r cylla 
> 
yn wan a ’r corph yn llesg, ar ol clefyd neu ar ryw aclios arall. 
Meddyginiaeth hefyd yw rhag y cryd dyspeidiol, y dolur rhydd, 
clefyd y gwaed, a phob math o ddylif anghymedrol arall. Y dogn 
yn bylor yw o chwe gronyn i scrwpl, ddwywaitli neu dair yn y dydd; 
neu berwer wns mewn chwart o ddwr hyd na leiheir yr hanner, 
hidler, ac yfer o hono ddwy wns, ddwywaith yn y ddydd. Gwran- 
dewch pa beth a ddywed yr hen Feddygon Myddfai; “ Cymmer fês 
a chras, a gwna yn bylor, dod lwyaid mewn diodaid o gwrw da, 
ac yf yn dwymyn bob bore, dros wythnos i naw diwarnod, a gor- 
wedd yn dy wely awr neu ddwy.”—Ac mewn man arall; “ bwrw 
lwyaid ar dy ddiod nos a bore j da yw i bob dyn gwan o gorph 
wedi fenvi mewn llaetli geifr.” 
Y dderwen fwyaf ei maintioli, yr ym ni yn coho clywed am dani, 
