PUP 
PWL 
229 
PUPUR Y DDAEAR. edr. PELANLLYS. 
Pupur Y fagwyr; Sedum acre; Biting Stonecrop, Wall Pepper. 
Deilen dra surboeth yw hon; cyfyd chwysigl ar y croen; eithr 
mewn dwylaw celfydd y mae hi yn feddyginiaeth liynod rhag y scyrfi , 
i ba bervvyl berwer lonaid llaw o ’r llysieuyn mewn galwyn o lef- 
rith, hyd na leiheir yr hanner; a chymmered y chvyfus dair wns neu 
bedair o’r trwyth hwn bob boreu, neu bob yn ail boreu. Gweliau, 
nid yn unig o ryw y scyrji, eithr hefyd manwynawg, ie, hyd yn oed 
cangcraidd, a iachawyd gan y ddeilen fechan hon, a ddodwyd yn 
blastr ar y cyfryw weliau mall crawnllyd; llesol hefyd yw ar y 
fenddiged gwedi iddi dorri, i beri bwrw ei gôr, ac i’w iachau. Y 
mae iddi hefyd yr enw o iachau y cryd dyspeidiawl a’r mwyth. 
Pupur Fintys; Mentha piperita; Pepper Mint. 
Nid oes odid ym mhlith llysiau, dylwyth mwy buddiol, ac o fwy 
gyffredinol wasanaeth mewn meddyginiaeth na ’r Mintys. 
Tywalltiad dwr berwedig ar y dail, os gadawer iddo sefyll dros 
rai munudiau, sydd dra llesol rhag y clefydon canlynol; sef cnofevdd 
yn y cylla, neu’r coluddion, y rhai sydd yn deilliaw oddiwrth wynt; 
a rhag llesgedd y cylla, a diffyg awydd i fwyd, a gwrthduedd i 
luniaeth, a’r dolur rhydd; rhag diffyg anadl a 'r peswch; ac i attal 
yr eigian a’r cyfog; heblaw hyn da ydyw rhag y graeanwst, a rhw- 
ystrau yn yr afu; ac i hwylio teitlii gwragedd; e bair hefyd gyssur 
i glaf o 'r parlys, a phenysgafnder; ac os gosodir y dail yn blastr ar 
yr arleisiau neu’r iàd hwy a esmwythant gur yn y pen. Yfed y 
trwyth, a dodi y dail yn blastr ar fronnau benvwod a rwystrant i ’r 
llaeth geulo. Mintys yr ar sydd ysgatfydd oreu i’r perwyl hwn. 
Yr Ysper Fintys, yr hon rywogaeth a faethir yn gyffredin mewn 
gerddi, sydd dda iawn i’r holl ddybenion a grybwyllwyd; eithr y 
Pupur Fintys sydd gryfach, a gwell, os gellir ei chael; ond y Brym- 
lys sydd gryfaf a mwyaf effeithiol o ’r tair rywogaeth. Y mae hefyd 
rywogaethau eraill, sef Mintys y dwr,—Mintys y meirch, &c. y rhai 
a allant fod yn llesol iawn pan nad ellir gael y lleill. Da fyddai 
cynhauafa ’r llysiau fel y byddent ger llaw pan ddigwyddai achos. 
Edr. Ysper Fintys. 
Pupur y mynydd; Daphne Gnidium; Flax leaved Mezerepn. 
PWLTARI GWYLLT. edr . PELYDR. 
