30 
OVER IIET STELSEL 
onder zij gebukt gingen, aftewerpen, de grootste beweegreden 
zijn, tôt het aangaan van onderlinge vereenigingen. 
Eene andere stad daarentegen had voornamelijk haar gemeen- 
teregt te danken aan het belang der vorsten. 
Aile de opgenoemde oorzaken echter, lioezeer ook de eene 
bij deze, de andere bij gene meerder of minder hebbende ge- 
werkt, hebben de steden tôt den rang van staatkundige ligchamen 
verheven, en gevoerd tôt het stelsel, hetwelk dat van gemeenten 
genoerad wordt. 
Wij haasten ons dit te bewijzen : 
I. Van den koopliandel. 
Dat de handel, door den overvloed, welken hij voortbrengt, 
op het karakter en de zeden cens volks heilzame uitwerksels 
heeft, valt ligt te begrijpen. Want het geringste lid der zamen- 
leving, daar, waar handel woont, nuttig zijnde, doet dit eene 
toenadering ontstaan tusschen de verschillende standen der 
maatschappij. 
Door onderlinge belangen en behoeften aan elkander ver- 
bonden, de aanzienelijke aan den geringeren, de geringere aan 
den aanzienelijken, wordt daaruit eene naauwe vereeniging 
tusschen allen geboren. 
De welvaart, het zoete loon van zuren arbeid, doet fierheid 
bij den burger ontstaan, daar zijn besef van eigenwaarde aan- 
groeit, wanneer hij de vruchten overziet, welke hij door vlijt 
en ijver bijeen gaarde. 
En hoe rijker de stedelingen, hoe grooter hunne eigen do- 
