DER GEMEENTEN. 
33 
wij zagen den burger tôt maatschappelijke vereeniging, ook de 
kruistogten yerdienen genoemd te worden, als hebbende yan 
hunne zijde medegewerkt tôt de daarstelling yan het stelsel van 
gemeenten. 
Deze kruistogten waren roemruchtig en buitensporig tevens. 
Zij leveren een gedenkteeken op yan menschelijken moed 
en dapperheid, maar ook van menschelijke dwaasheid. 
Wanneer zich echter onze aandacht vestigt op deze gebéur- 
tenis, dan verdwijnt als het ware yoor onze oogen het buiten- 
sporige, en wij zien slechts derzelver geyolgen, zoo menigvuldig 
en gewigtig. 
Onder die geyolgen of uitwerkingen behoort vooral de grootere 
gemeenschap, welke zij tusschen de yolken daarstelden. 
Zoo vele duizende menschen als uit welke de kruislegers be- 
stonden, yan verschillende landen, aard, taal en zeden, vonden 
zich bij elkanderen vergaderd. 
Zij trokken verschillende Staten door^ eertijds aan hunyreerad. 
Zij leerden derzelver bewoners, en hunne dikwijls betere wetten, 
gewoonten en instellingen kennen, zagen hunne meerdere be- 
schaafdheid, en waardeerden de grootere vrijheid, welke eenige 
genoten. 
Welke verschillende denkbeelden moesten hierdoor niet bij 
hen yerwekt worden! 
Yan de beschouwing yan anderen sloegen zij eenen blik op 
zich zelven. En toen beseften zij, wat hun ontbrak, toen 
gevoelden zij de grootere yoordeelen, welke anderen boven hen 
bezaten. 
Het gémis wekte de zucht naar yerbetering yan toestand op. 
Tom. X. 5 
