52 
OVER HET STELSEL 
Veel goeds had in dezen ellendigen staat des regts nog kunnen 
worden uitgewerkt, door magistraten de waarde huns audits 
gevoelende, en naar hunne verpligtingen handelende, maar deze 
meest blinde werktuigen zijnde in de hand der heeren, welke 
lien op het land of in de steden van hun grondheerlijk gebied 
hadden aangesteld, zoo verdween ook de hoop, welke het volk, 
bij gebrek van goede wetten, op de uitoefenaars derzelve ge- 
vestigd had. 
Yeiligbeid van personen en goederen was in zulk eenen toe- 
stand niet mogelijk. 
Door de instelling der gemeenten werd een geneesmiddel aan- 
gebragt, naar de grootte der kwaal berekend. 
Want de charters van gemeenten bevatteden zoo vele verbe- 
teringen in wetten en bestuur, dat door dezelve regt en billijk- 
heid weder zetels bekwamen binnen de muren der steden. 
Men heeft slechts nategaan den hoofdzakelijken inhoud der¬ 
zelve, om hiervan overtuigd te worden. 
De burgers ontvingen als regters, onder den naam van sche- 
penen ( scahini ), lieden uit hun midden gekozen, aan welke de 
beslissing over hunne twistzaken werd opgedragen, en die bij 
eede beloofden, zonder onderscbeid van personen regt te zullen 
spreken ('). 
(') In het charter van Aire, door Philip van der Elsass in 1188 geschonken, werd 
bepaald, dat er twaalf regters zouden gekozen worden, welke zouden zweeren bij 
het strijken eens vonnis geen onderscheid te zullen inaken tusschen armen of rijken, 
edelen of onedelen, naastbestaanden of vreemden. In amicitia, dit zijn de woorden , 
sunt duodecim judices, qui fide et juramento /irrnuverunl , quoniam in judicio non ac- 
